Анализата на повеќе од 150 политиколози во 31 земја покажува дека уделот на Европејците кои гласале за екстремно десничарските партии на последните национални избори надмина 23 отсто, во споредба со околу десет отсто пред десет години и пет отсто во 1995 година, пишува денес британскиот весник Гардијан.
Истражувањето за Популист, предводено од Матијас Родујн од Универзитетот во Амстердам, исто така, покажува дека денес речиси 30 отсто од Европејците гласаат за антиестаблишмент партии, што е уште еден рекорд.
„Кога го почнавме проектот Популист во 2018 година, клучното откритие беше дека секој четврти Европеец гласа за популистички партии, главно екстремно левичарски и екстремно десничарски партии. Денес, секој четврти глас за екстремно десничарски партии, главно популистички. Тоа е голема промена“, изјави Родујн за Гардијан.
Зајакнувањето на крајната десница беше особено забележливо во периодот од 2023 до 2025 година, а во тој период екстремно десничарските партии забележаа историски раст во големите земји како Франција, Британија и Германија.
Австриската партија на слободата (ФПО) порасна од 16 отсто на 29 отсто на изборите во 2024 година, францускиот Национален собир од 19 на 37 отсто и стана единствената најголема партија во парламентот, во Португалија Шега порасна од седум на 18 отсто, а во Британија Реформската партија од два отсто во 2019 година на 14 отсто во 2024 година.
Екстремно десничарските популистички партии сега се дел од владејачките коалиции во Хрватска, Чешка, Италија и Финска, ја поддржуваат десничарската малцинска влада во Шведска и, според истражувањата, водат во анкетите во Австрија, Белгија, Франција, Германија и Британија.
Сепак, некои екстремно десничарски партии неодамна забележаа пад, вклучително и во Холандија, каде Партијата на слободата на Герт Вилдерс (ПВВ) загуби речиси една третина од своите места минатата година, и Фидес на Виктор Орбан, кој беше поразен во април.
Последното истражување на Популист идентификува 133 екстремно десничарски партии во Европа, од 112 во 2003 година. Како и 65 европски партии на крајната левица, речиси сите се класифицирани како популистички. Беа изброени вкупно 201 популистичка партија, од кои повеќето екстремно десни или левичарски, во споредба со 165 во 2003 година.
Има многу причини зад зајакнувањето на десничарските партии, а една од нив, како што изјави Родујн за Гардијан, е дека ставовите на гласачите за клучните теми за екстремната десница, како што е имиграцијата, не се промениле со текот на времето, туку станале уште позначајни.
Потоа, крајно десничарските партии се „нормализирале“.
„Колку се поголеми и поуспешни, толку стануваат „понормални“. На ова им помагаат медиумите и „мејнстрим“ партиите кои ги прифаќаат нивните идеи“, кажа Родуијн.
Конечно, екстремно десничарските партии се „навистина, навистина добри раскажувачи“.
Тие знаат како да ја формулираат својата порака, која на крајот секогаш е за групата внатре и групата надвор – нацијата против имигрантите, судиите, „воук елитата“, кој и да е“, вели холандскиот истражувач.
Научниците укажуваат и дека популизмот, обично во комбинација со десничарската или левичарската идеологија, го дели општеството на две хомогени и опозициски групи – „обични луѓе“ и „корумпирана елита“, и дека поддржувачите го сметаат за демократски коректив, додека критичарите истакнуваат дека популистите на власт ги поткопуваат демократските норми.
„Тие го изразуваат несогласувањето на граѓаните. Затоа, тоа е добро за демократијата. Но, нивните идеи не се секогаш компатибилни со основните принципи на либералната демократија. Ова особено важи за екстремно десничарските популистички партии“, вели Родујн.
Тој истакнува и дека искуството на земји како Унгарија, Полска и САД покажува дека демократијата може да биде под притисок кога екстремно десничарските популисти ќе ја освојат власта.
