Ваквите споредби се сложени. Несомнено е дека САД одамна имаат предност во напредните дигитални технологии, а денес особено во областа на вештачката интелигенција. Исто така, фактот што станува збор за единствена држава им дава голема предност во создавањето и примената на инструментите на националната моќ.
Во исто време, вреди да се потсетиме на познатите зборови за „животот, слободата и потрагата по среќа“ од американската Декларација за независност.
Очекуваниот животен век на мажите во САД во 2024 година изнесувал 76,5 години, во споредба со просек од 80,5 години во другите споредливи земји со висок приход.
Кај жените, очекуваниот животен век бил 81,4 години, наспроти 84,8 години во другите богати земји. Тоа е така и покрај фактот што САД издвојуваат значително поголем дел од бруто-домашниот производ за здравство.
Стапката на убиства во САД во 2023 година изнесувала 5,9 на 100.000 жители, додека во Франција била 1,3, а во Германија 0,9. Бројот на затвореници на 100.000 жители изнесувал 542, наспроти 130 во Франција и 69 во Германија.
Гледано од поширок аспект на човечката благосостојба, САД воопшто не се супериорни. Напротив, во однос на целите што ги поставиле основачите на државата, би можело да се каже дека сликата е спротивна.
Но што е со економијата во потесна смисла, односно способноста за производство на добра и услуги мерени преку бруто-домашниот производ?
Според Кругман, тука се појавува интересен парадокс што го побива вообичаеното мислење за европскиот економски неуспех.
Тој посочува дека постојат два начина за споредување на бруто-домашниот производ: растот на реалниот БДП по жител во одреден период и релативното ниво на БДП по жител во која било година.
Ако се спореди растот од 2000 година наваму, САД имаат значително подобри резултати од еврозоната.
Но, ако се спореди релативниот БДП по жител, тогаш сликата е поинаква – БДП по жител во еврозоната се зголемил во однос на американскиот.
Како е можно една економија да расте побрзо од друга, а на крајот да не биде релативно побогата отколку што била на почетокот? За да се разбере тоа, потребно е да се анализираат разликите во тоа што се мери и како се мери.
Што ја објаснува оваа несразмерност?
Иако технолошкиот сектор учествува со само 9,2 проценти во американскиот БДП, наспроти 5,4 проценти во Европската Унија, речиси половина од разликата во растот на продуктивноста меѓу двете економии се должи токму на разликата во големината на тој сектор.
Покрај тоа, растот на продуктивноста во европскиот технолошки сектор, кој и онака е помал, е измерен како понизок отколку во американскиот.
Севкупно, само технолошкиот сектор е заслужен за повеќе од половина од вкупната разлика во растот на БДП по жител.
Дополнително објаснување се разликите во начинот на мерење.
Исклучително брзиот раст на продуктивноста во американската технолошка индустрија зависи од таканаречените хедонистички корекции на цените, при кои се пресметува вредноста што за потрошувачите ја носи подобрената процесорска моќ на производите.
Но таквите пресметки по својата природа се неизвесни.
Затоа повисокиот раст на продуктивноста во американскиот технолошки сектор, а со тоа и на американскиот БДП по жител, може да биде предмет на различни проценки – не затоа што е погрешен, туку затоа што зависи од методологијата.
Важно е да се нагласи дека растот на продуктивноста во секторите надвор од технологијата, кои го сочинуваат најголемиот дел од двете економии, е прилично сличен.
Како правилно да се спореди животниот стандард?
Споредувањето на БДП по жител според паритетот на куповната моќ меѓу различни земји е исто така сложено, но сепак поедноставно.
Не треба да се споредува еден денешен автомобил со автомобил произведен пред дваесет години, туку автомобил во САД и автомобил во Европа во истата година, а потоа тие да се вреднуваат по иста цена.
Светската банка повеќе од половина век тоа го прави преку Програмата за меѓународни споредби.
Тоа е единствениот разумен начин за споредување на животниот стандард меѓу земјите, бидејќи номиналниот БДП по жител е премногу нестабилен и сериозно ги искривува споредбите на нетрговските добра и услуги.
Меѓу две релативно слични економии, како американската и европската, овие показатели се прилично сигурни.
Постојат и дополнителни сложености поради тоа што реалната потрошувачка по работен час во Европа растела побавно отколку во САД.
Но и тоа делумно може да се објасни со разликите во хедонистичките корекции.
Кругман додава дека директните споредби на потрошувачката по жител покажуваат ист образец како и споредбите на БДП по жител.
Европа не заостанува зад Америка, но послабо го користи американскиот технолошки напредок
Кое е, тогаш, суштинското објаснување на овој парадокс?
Според Кругман, американскиот технолошки сектор создава глобално јавно добро – најнапредната технологија.
Од тоа има корист целиот свет, и во САД и надвор од нив, што придонесува за одржување на релативниот животен стандард.
Секако, сопствениците на американските технологии профитираат од нивната комерцијална вредност, но тие можат да живеат каде било.
Заклучокот е дека Европа не заостанува зад САД кога станува збор за релативната благосостојба.
Но – и тоа е клучно – таа навистина е значително послаба.
Нејзината способност да го искористи технолошкиот напредок создаден во САД зависи од пристапот до американските ресурси.
Најголемите закани со кои се соочува Европа не се економски.
Тоа се заканите поврзани со безбедноста и одбраната, и токму со нив Европа ќе мора да се соочи, се заклучува во анализата на Фајненшл тајмс.
