Министрите или државните секретари на Хрватска, Италија, Словенија и Грција, кои припаѓаат на Европската Унија и на Македонија, Босна и Херцеговина, Србија, Црна Гора, Албанија и Сан Марино, се собраа во Скопје на годишниот форум на Стратегијата на ЕУ за Јадранско-јонскиот регион (ЕУСАИР).
„Забрзувањето на процесот на проширување на Европската Унија мора да остане стратегиски приоритет и геостратегиска инвестиција во мирот, безбедноста, стабилноста и просперитетот во Јадранско-јонскиот регион и Европа“, наведоа тие во декларацијата. Тие ги повикаа сите 27 земји од ЕУ „да го задржат континуираниот фокус на процесот на пристапување на земјите кандидати“.
Следната година се одржуваат избори во Шпанија, Франција, Полска и Грција, а резултатот би можел да влијае на процесот на проширување. Во некои земји, јавното расположение можеби нема да биде во корист на понатамошно проширување.
ЕУ не се проширила од 2013 година, кога Хрватска беше примена во членство. Сепак, земјите од ЕУСАИР оценија дека е постигнат „позитивен импулс“ во тековните преговори со земјите-кандидатки за пристапување во ЕУ и повикаа на продолжување на оваа „позитивна динамика“.
Најблиску до членство е Црна Гора, чија влада се надева дека ќе се приклучи на ЕУ до крајот на 2028 година. „Важно е процесот на пристапување да биде кредибилен, предвидлив и базиран на заслуги и опиплив напредок во реформите и исполнувањето на утврдените критериуми“, се наведува во декларацијата на десетте земји.
ЕУСАИР е политичка рамка, воспоставена во 2014 година, преку која четири земји-членки на ЕУ и земји кои не се членки на ЕУ соработуваат во проекти за заштита на животната средина, зачувување на културното наследство или транспортно поврзување. На овој начин, земјите-кандидатки стекнуваат искуство во користењето на средствата од ЕУ и во исто време се приближуваат до Европската Унија, со што Брисел обезбедува стабилност на границите на ЕУ.
Македонија претседаваше со таа рамка во текот на изминатата година, а денес ја наследи Италија, која најави континуитет, вклучително и застапување на проширувањето на „Западен Балкан“. 70 милиони луѓе живеат на бреговите на Јадранското и Јонското Море и во нивната заднина.
„Искуството од соработката меѓу владите во рамките на ЕУСАИР придонесува за стабилноста, безбедноста, просперитетот и развојот на областа“, порачаа земјите. Европската комисија, извршното тело на ЕУ, има советодавна улога во оваа рамка.
Таа се надева дека буџетот на Европската Унија за периодот од 2028 до 2034 година ќе биде усвоен до крајот на оваа година, иако самата признава дека тоа не е реално со оглед на спротивставувањето на предлогот за буџет од Европскиот парламент, Европскиот комитет на регионите и некои земји како Шпанија.
„Сепак, ова не треба да влијае на приемот на Црна Гора, бидејќи е мала земја, што не би се почувствувало“, кажа извор од Европската комисија, барајќи анонимност. Црна Гора ќе претседава со ЕУСАИР во 2028 година, кога се надева дека ќе се приклучи на ЕУ.
ЕУСАИР е една од четирите макрорегионални стратегии на Европската Унија. Постојат Дунавска, Балтичка и Алпска, кои ја промовираат соработката на земјите во тие географски области. Земјите од Јадранскиот и Јонскиот регион, од друга страна, изразија загриженост за „сè посложената и нестабилна геостратегиска средина“ со која се соочува Европа и пошироката меѓународна заедница.
„Обележана е со руска агресија против Украина, ескалација на тензиите и нестабилноста на Блискиот Исток, вклучувајќи ги и неодамнешните случувања поврзани со Иран и ризикот од поширока регионална ескалација“, рекоа земјите. ЕК забележа дека и покрај сите негативни околности и неизвесност, Стратегијата на ЕУ за Јадранскиот и Јонскиот регион добро напредува, како во десетте споменати земји, така и меѓу нив.
