Доколку под војна се подразбира организиран вооружен судир меѓу две држави или политички организирани власти, тогаш одговорот е потврден. Историчарот Ијан Морис од Универзитетот Стенфорд истакнува дека во речиси 99 проценти од човечката историја не постоеле држави, па затоа не можело да постојат ниту војни во денешната смисла на зборот.
Сепак, насилството, како што нагласува тој, отсекогаш било дел од човечката природа.
„Ако прашањето е дали луѓето некогаш живееле без насилство, одговорот е сосема јасен – не. Луѓето отсекогаш се судирале и се убивале меѓусебно“, изјави Морис за Лајв сајенс.
Дали праисторијата била мирна?
Според преглед на повеќе научни истражувања објавен во 2022 година, војните биле исклучително ретки или воопшто не постоеле во најраните периоди од човечката историја, кога луѓето живееле како номадски ловци и собирачи.
Со тоа се согласува и Питер Стернс, професор емеритус по историја на Универзитетот Џорџ Мејсон и автор на книгата „Мир во светската историја“.
„Во заедниците на ловците и собирачите, пред појавата на земјоделството, имало многу малку или воопшто немало војни“, вели Стернс.
Овој заклучок се темели на археолошки наоди. Научниците анализирале човечки скелети од различни делови на светот, барајќи траги од организирани вооружени судири, како што се убодни и сечени рани или повреди од силни удари кај поголем број лица погребани во заеднички гробници.
Резултатите покажуваат дека пред околу 8000 година пред нашата ера речиси и да нема докази за организирано војување. Дури кога луѓето почнале да го напуштаат номадскиот начин на живот и да основаат постојани населби, ваквите повреди станале значително почести.
Насилство имало, но не и организирани војни
Иако постојат докази за насилни судири, како на локалитетите Натарук во Кенија и Џебел Сахаба во Судан, многу научници не ги сметаат за војни.
Според нив, војната подразбира организирано колективно насилство, најчесто поврзано со држави или големи организирани заедници. Бидејќи праисториските групи биле мали и без формална власт, ваквите судири не се вклопуваат во таа дефиниција.
Со државите, војните станале почести
Со создавањето на кралствата и царствата, војувањето станало многу почеста појава. Истражувањата покажуваат дека низ историјата војната најчесто била правило, додека мирот најчесто се одржувал преку рамнотежа на силите или доминација на една држава.
Сепак, постојат познати примери на долготраен мир:
- Древен Египет и Хетитското Царство (1400–1200 пр.н.е.) ги решавале споровите со договори.
- Римското и Персиското Царство речиси не војувале меѓу 387 и 501 година.
- Кинеската династија Сонг (1000–1200) го зачувала мирот со северните соседи преку данок и дипломатски договори.
- Источна Азија, според историчарите, од околу 1600 до 1850 година поминала долг период без големи меѓудржавни војни.
- Конфедерацијата Хауденосауни во Северна Америка обезбедила речиси три века мир меѓу своите народи, а во Јужна Америка од 1935 година нема големи меѓудржавни војни меѓу независните држави.
Војната е честа, но не и неизбежна
Според Џаред Мекини, војната била честа појава низ историјата. Сепак, бројни примери покажуваат дека различни општества, во различни историски епохи, успевале да најдат начин долгорочно да го зачуваат мирот.
Со други зборови, иако конфликтите се длабоко вкоренети во човечката историја, тие не се единствениот можен модел на цивилизациски развој.
