Најголемото зголемување е забележано кај анксиозноста и депресијата, кои воедно биле и најчестите нарушувања во 2023 година. На трето место била преостаната категорија на нарушувања на личноста што не се придружени со други ментални нарушувања или нарушувања поврзани со употреба на супстанции.
Студијата, објавена во четвртокот во списанието Лансет, исто така откри како трендовите поврзани со 12 ментални нарушувања се разликувале според возраста, полот, локацијата и социодемографските фактори во 204 земји и територии — што сугерира „дека влегуваме во уште позагрижувачка фаза на влошување на глобалниот товар од менталните нарушувања“, напишаа авторите во студијата.
Доктор Демијан Сантомауро, прв и главен автор на студијата, по мејл за Си-ен-ен рекол дека „искрено бил шокиран од размерот“.
„Тука дејствуваат многу фактори и тешко е сите да се раздвојат“, додаде Сантомауро, вонреден професор на Факултетот за јавно здравје при Универзитетот Квинсленд во Австралија. „Справувањето со овие ризични фактори бара глобално колективно лидерство.“
Другите ментални нарушувања што биле опфатени се биполарно нарушување, шизофренија, нарушување од аутистичниот спектар, нарушување на вниманието со хиперактивност, анорексија, булимија, дистимија, нарушување во однесувањето и развојна интелектуална попреченост од непознати причини. Дистимијата е долготрајна, но поблага форма на депресија, позната и како перзистентно депресивно нарушување. Нарушувањето во однесувањето ги зафаќа децата и тинејџерите и подразбира постојан образец на непослушно и агресивно однесување.
Истражувачите утврдиле зголемување кај сите 12 нарушувања, вклучително и раст од 158 отсто кај анксиозноста и 131 отсто кај депресијата во споредба со 1990 година. Најретки биле анорексијата, булимијата и шизофренијата — иако тие состојби не се ретки, со приближно 4 милиони, 14 милиони и 26 милиони случаи, соодветно, во 2023 година. Повеќето ментални нарушувања биле почести кај жените, но аутизмот, нарушувањата во однесувањето, нарушувањето на вниманието со хиперактивност, нарушувањата на личноста и необјаснивата интелектуална попреченост всушност биле почести кај мажите.
Студијата дополнително помага да се разјасни како пандемијата со ковид-19 можеби влијаела врз стапките на одредени состојби на менталното здравје. Пред пандемијата со ковид-19, стапките на анксиозност, депресија и некои други нарушувања веќе растеле. Но за време на кризата и по неа, депресијата се зголемила и не се вратила на нивото од пред пандемијата. Анксиозноста го достигнала врвот и останала висока до 2023 година, утврдил истражувачкиот тим.
Во истражувањето, „прашања како недоволното пријавување — чест проблем кај менталните болести — се земени предвид, но навистина не знаеме колку е ова прецизно“, рекол по електронска пошта Пол Болтон, виш научник на Одделот за ментално здравје при Школата за јавно здравје Блумберг Џонс Хопкинс во Балтимор.
Сепак, проценките „се најдоброто што го имаме“ и „најблиску до реалните бројки во светот што веројатно можеме да ги добиеме“, додал Болтон, кој не учествувал во студијата.
Истражувањето е анализа на податоци од Студијата за глобалниот товар од болести, повреди и ризични фактори за 2023 година, или ГБД. Предводена од Институтот за здравствени метрики и евалуација при Универзитетот Вашингтон, студијата ГБД е најголемиот и најсеопфатен напор за мерење на здравјето низ различни места и временски периоди. Почната во раните 1990-ти, студијата вклучува илјадници истражувачи низ светот и главно е финансирана од Фондацијата Гејтс од 2007 година.
Врвот се префрлил кон помладите
Менталните нарушувања сè повеќе се водечка причина за инвалидитет, при што најпогодени се жените и луѓето на возраст од 15 до 39 години. Иако поголемиот товар кај жените е вообичаен, врвот кај возрасната група од 15 до 19 години е првпат во историјата на студијата ГБД, рекол Сантомауро. „Историски, овој врв секогаш го гледавме во средната возраст“, додаде тој.
Помладата возрасна група е ранлив и важен период за развојот на мозокот, како и на социјалните и интелектуалните вештини, рекол доктор Роберт Трестман, шеф на психијатрија и бихејвиорална медицина на Медицинскиот факултет Вирџинија Тек Карилион. Нарушениот развој може да има долгорочни последици, додал Трестман, кој не учествувал во студијата.
Експертите велат дека и позитивните и негативните фактори придонесуваат за повисоките стапки. „Стигмата околу менталните болести значително е намалена — луѓето многу полесно излегуваат и зборуваат за тоа, наместо да страдаат во тишина“, рече Трестман. Трестман е и претседател на советот за здравствени системи и финансирање при Американската психијатриска асоцијација.
Откривањето и дијагностицирањето на состојбите на менталното здравје со текот на времето се подобриле, рекол по електронска пошта доктор Артур Еванс, главен извршен директор на Американската психолошка асоцијација. Тој не учествувал во истражувањето. Растот на населението и подолгиот животен век исто така придонесуваат, рекол Сантомауро.
Во исто време, „ако застанете чекор назад и ги погледнете условите во кои живеат луѓето, за жал ова не е изненадување“, рекол Трестман за зголемувањето. Експертите велат дека многу фактори предизвикуваат или ги влошуваат состојбите на менталното здравје, вклучително генетика, економска нестабилност, траума, недоволна или недостапна здравствена грижа, политички конфликти и нестабилност, војни, несигурност во снабдувањето со храна, насилство од интимен партнер, проблеми со телесната слика, дискриминација, слабеење на социјалната поврзаност, еколошки закани и друго.
Иако младите ги доживуваат овие стресови, а пандемијата особено ја погоди оваа група, „за жал немаме многу податоци за причините за ова зголемување кај младите“, рече Сантомауро.
Барање помош и подобрување на пристапот
Искуствата со менталното здравје и пристапот до нега значително се разликуваат, а голем дел од условите за подобрување лежат кај креаторите на политики и другите здравствени власти, велат експертите.
„Загрижувачки е што ова зголемување на товарот не беше проследено со пропорционално проширување на услугите за ментално здравје“, напишаа авторите. „Одговорот на потребите за ментално здравје на нашата глобална популација, особено на најранливите, е обврска, а не избор.“
Но Сантомауро и другите експерти имаат и неколку совети што можат да им помогнат на оние што се борат со овие проблеми, вклучително разговор со стручно лице за различни терапии, лекови и друга поддршка.
Подобрувањето на животните навики, како исхрана, социјална поврзаност, вежбање, сон, хобија и рамнотежа меѓу работата и приватниот живот, кога тоа е можно, исто така е клучно, велат експертите.
