Во сржта на нивната загриженост лежи прашањето дали Трамп е подготвен да покаже доволно почит кон исламистичките лидери на Техеран за да им дозволи да прогласат еден вид победа, дури и ако се согласат со американските барања што би ги ослабнале воено.
Но, историјата на Трамп на обвинувања, исмејување на противниците и инсистирање дека тој е победник во секоја ситуација не дава надеж за оние кои се надеваат дека дипломатијата би можела да ја заврши војната, според разговори со десет сегашни и поранешни американски и арапски претставници.
„Тој очајно сака ова да заврши“, рече за Трамп висок арапски функционер од Заливот запознаен со мировните преговори. „Но, Иранците досега одбиваат да му го дадат она што му е потребно за да го спаси образот и да се извлече. Се чини дека тој не разбира дека и тие мора да го спасат образот.“
Како и неколку други, на службеникот му беше загарантирана анонимност за да разговара за чувствителни дипломатски прашања. Некои од соговорниците имаат директно искуство во односите со Иран и велат дека зачувувањето на образот, иако е важно во сите дипломатски преговори, е особено клучно за Иранците од културни и домашни политички причини.
Државниот секретар Марко Рубио во вторник посочи дека преговорите биле фокусирани на создавање насоки за идните разговори. Порталот Аксиос подоцна објави дека преговарачите работат на меморандум со кој ќе се прогласи крај на војната и ќе им се даде 30 дена да изработат посеопфатен долгорочен договор.
Висок функционер од Заливот запознаен со преговорите потврди дека е постигнат напредок кон договор за основна рамка. Запрашана за статусот на разговорите, портпаролката на Белата куќа, Ана Кели, рече дека „разговорите продолжуваат“.
Мајкл Ратни, поранешен амбасадор на САД во Саудиска Арабија, рече дека би било идеално Трамп да молчи додека неговите претставници преговараат со Иранците. „Без твитови, без јавни коментари, без закани, без комплименти. Само да ги остави своите преговарачи да преговараат“, рече Ратни. Но, тоа не е начинот на кој Трамп обично делува.
Во последните недели, Трамп ги нарече иранските претставници „луди гадови“ и „ментално болни“. Тој се закани дека ќе ја уништи „целата иранска цивилизација“ и постојано повторуваше дека САД веќе го победија Иран во војната.
Многу од овие навреди и закани Трамп ги изрече токму во времето кога неговите претставници бараа договорно решение за конфликтот што ги загрози испораките на нафта, ѓубрива и други стоки клучни за глобалната економија.
Иранците одговорија со свои навреди. Техеран објавуваше сè, од видеа од Лего во кои се потсмеваат на Трамп, до тролање на социјалните мрежи. Кон средината на април, државниот весник „Техеран тајмс“ објави дека Националната организација за психологија и советување на Иран „побарала проценка на менталното здравје на американските политички лидери, особено Доналд Трамп, во интерес на светскиот мир“.
Презирот на Трамп кон иранското клерикално раководство датира од пред речиси 50 години. Делумно бил поттикнат од заложничката криза по иранската револуција од 1979 година, кога режимот зел Американци како заложници. Трамп исто така изјави дека би се согласил само на договор подобар од оној што претседателот Барак Обама го постигна со Иран во 2015 година – договор од кој Трамп подоцна се повлече.
Од друга страна, Техеран воопшто нема доверба во Трамп. Иранските претставници се чувствуваа измамени откако Трамп одлучи да го напушти договорот од ерата на Обама во својот прв мандат. Дополнително беа вознемирени од неговата политика во неговиот втор мандат, кога тој ги поткопа дипломатските преговори со воени напади. Нападите ја десеткуваа нуклеарната програма на Иран и убија многу високи функционери, вклучувајќи го и врховниот лидер ајатолахот Али Хамнеи.
Портпаролката на Белата куќа, Кели, изјави дека „она што режимот го кажува јавно не секогаш се совпаѓа со она што го кажува приватно“. „Претседателот ќе прифати само договор што ја става американската национална безбедност на прво место“, додаде таа.
Вообичаено е двете страни во дипломатските преговори да сакаат да излезат од конфликт прогласувајќи победа. Прашањето во оваа криза е дали двете страни можат да прифатат дека и другата страна исто така ќе тврди дека победила, велат официјални лица и аналитичари.
Нуклеарниот договор од 2015 година покажа дека режимот во Техеран може да се согласи на договор од кој и тие и САД излегуваат тврдејќи дека постигнале успех. Низ целиот процес – на разочарување на многу ирански јастреби – Обама и неговите помошници покажаа значително почитување и воздржаност кон Иран.
За разлика од тоа, Трамп инсистираше на „безусловно предавање“ на Иран. Тој исто така постави барања што ги надминуваат црвените линии на Техеран, како што е инсистирањето Иран трајно да се откаже од својата програма за збогатување ураниум.
Иако иранскиот режим е репресивен, тој сепак мора да внимава на перцепцијата во домашната јавност, велат сегашни и поранешни американски и арапски функционери. Ако Трамп инсистира дека го победил Техеран во преговорите, режимот би можел да изгледа слаб, што би поттикнало внатрешни немири.
Барањата на Трамп одразуваат „погрешна перцепција дека Иран ќе капитулира“, рече Нејт Свансон, кој се занимавал со Иран како службеник за национална безбедност во неколку администрации, вклучително и во онаа на Трамп. „Тоа не се случило и нема да се случи, без разлика на колкав притисок е изложен Иран“.
За време на прес-конференција во Белата куќа во вторник, Рубио призна дека Иран покажал висока толеранција кон економските тешкотии, но рече дека американската блокада на иранските бродови и пристаништа е обид да се турне режимот до точка на пукање. Тој исто така употреби тон сличен на Трамп, предупредувајќи го Иран за „генерациско уништување“ на економијата, цитирајќи го раперот Ајс Кјуб. „Подобро да се вразумат пред да се раскршат“, рече Рубио.
Иранската култура генерално става огромен акцент на зачувувањето на угледот. Срамот не е само на поединецот, туку и на нивното семејство или нација. Многу Иранци, дури и оние кои го презираат исламистичкиот режим, се згрозуваат од минатото американско мешање во нивната земја, како што е улогата на ЦИА во државниот удар од 1953 година, кој ја зајакна монархијата.
Некои заговорници на американско-израелските воени акции против Иран ја гледаат реториката на Трамп како неопходна тактика дизајнирана да го притисне Иран на поголеми отстапки во време кога е невообичаено слаб. Додека Иран го држи клучниот Ормуски теснец под притисок, блокадата на Трамп и неговото одбивање да исклучи понатамошни воени напади му даваат значителна предност пред Техеран, тврдат тие.
„Дел од стратегијата на претседателот се чини дека е да се принуди Техеран да избере помеѓу зачувување на угледот и губење на главата“, рече Бехнам Бен Талебу, аналитичар за Иран во Фондацијата за одбрана на демократиите, тинк-тенк кој ги поддржува американско-израелските напади врз Иран.
Некои дипломати кои внимателно ги следеа преговорите забележуваат дека Иран, имајќи предвид дека го следи Трамп со години, можеби верува во она што неговите пратеници го кажуваат приватно повеќе отколку во она што тој го кажува јавно. „Вистинското прашање не е дали тонот на Трамп е важен – затоа што е важен. Вистинското прашање е дали постои таен канал што го компензира тоа“, рече еден арапски дипломат.
Трамп во минатото покажа дека може да премине од напаѓање на ласкање на противник. Во нуклеарните преговори со севернокорејскиот лидер Ким Џонг Ун, Трамп премина од исмејување на Ким како „мал ракетен човек“ до изјава дека двајцата „се заљубиле“.
Сепак, и покрај историските средби лице в лице, Трамп и Ким никогаш не постигнаа договор, а Северна Кореја во меѓувреме постојано ги зголемува своите залихи на нуклеарно оружје. Некои функционери и аналитичари се прашуваат дали Иран ќе ја усвои стратегијата на Северна Кореја и на крајот ќе продолжи да се занимава со нуклеарно оружје, без оглед на кој било тековен договор со Соединетите Држави. На крајот на краиштата, Трамп не се заканува дека ќе го нападне Пјонгјанг.
Во секој случај, раководството на Иран „високо ги цени достоинството и почитта, и покрај сопственото честопати флагрантно однесување“, рече поранешен висок западен функционер кој соработуваше со иранските колеги. „Според нив, дивите коментари од Белата куќа на Трамп ги обезвреднуваат САД и го потврдуваат нивното чувство за сопствената вредност во соочувањето со декадентен и неморален противник“.
