Авијација и системи за рано предупредување
Еден од најважните договори се однесува на модернизацијата на воздушната флота. НАТО започна формални преговори со шведската компанија „Сааб“ за набавка на до 10 авиони „ГлобалАј“ (GlobalEye) за рано предупредување, чија вредност изнесува околу 4,5 милијарди долари.
Овие авиони треба да ја заменат застарената флота Е-3 АВАКС и ќе овозможат истовремено следење на копното, воздухот и морето.
Во рамките на зајакнувањето на воздушната одбрана, Данска, Финска, Германија и Норвешка потпишаа писмо за намери за заедничка набавка на до пет беспилотни летала МК-4Ц „тритон“, произведени од американската компанија „Нортроп Груман“.
Овие беспилотни летала можат да останат во воздух повеќе од 30 часа на големи височини и ќе се користат за надзор на големи поморски подрачја, вклучително и Арктикот.
На форумот беше најавен и нов проект за заедничка флота од транспортни авиони „ербас А400М“, во кој учествуваат Белгија, Хрватска, Франција, Полска, Шпанија, Турција и Велика Британија.
Хрватскиот министер за одбрана Иван Анушиќ потврди дека Хрватска се приклучила на проектот.
„Станува збор за проект со голема стратегиска важност, кој ќе овозможи брз воздушен транспорт на нашите сили и на сојузниците. До 2030 година Хрватска нема да има никакви финансиски обврски, а потоа ќе се утврди начинот на нејзиното учество“, рече Анушиќ.
Тој нагласи дека тоа не значи дека Хрватска ќе мора да поседува вакви авиони, туку дека ќе ги користи заедно со останатите партнери.
Воедно беше објавено дека Финска ќе се приклучи и кон програмата за повеќенаменските авиони-цистерни „ербас А330 МРТТ“.
Производство на ракети и противракетна одбрана
Американскиот „Локид Мартин“ и германскиот „Рајнметал“ потпишаа меморандум за разбирање за воспоставување производство на балистичките ракети со долг дострел АТАКМС во Германија.
Ова ќе биде првпат овие ракети да се произведуваат надвор од САД, а целта е да се намалат проблемите во синџирот на снабдување меѓу Украина и членките на НАТО.
Производството на моторите и компонентите за наведување ќе почне најрано во 2027 година, а самите ракети ќе се произведуваат во фабриките на „Рајнметал“.
САД, Германија, Холандија, Полска и Шведска потпишаа и меѓудржавен договор за воспоставување сервисен центар во Европа за ракетите ПАК-3 што ги користат противракетните системи „патриот“.
Иако сè уште не е избрана локацијата, во центарот ќе се вршат сервисирање и поправки, со што ќе се намали времето на неоперативност на ракетите и ќе се зголеми нивната подготвеност.
40 милијарди долари за развој на дронови
Зголеменото значење на беспилотните системи на современите боишта резултираше со покренување на иницијативата „НАТО Дрон Еџ“ (NATO Drone Edge).
Генералниот секретар на НАТО, Марк Руте, изјави дека искуствата од војната во Украина, конфликтите на Блискиот Исток и инцидентите со беспилотни летала покажале дека е неопходно забрзано да се развиваат и напредни дронови и системи за нивно неутрализирање.
Првиот столб на проектот е развој на системи за одбрана од дронови, при што значителен дел од буџетот од 40 милијарди долари ќе биде наменет за развој на системи за рано откривање, идентификација и неутрализација на непријателски беспилотни летала.
Вториот столб предвидува формирање посебен пазар за системи за одбрана од дронови, преку кој НАТО ќе ја забрза масовната набавка на таква опрема и извидувачки дронови. Договорите, вредни стотици милиони евра, ќе ги надгледува Агенцијата на НАТО за поддршка и набавки (НСПА).
Третиот столб се однесува на интензивна обука на операторите на дронови. Земјите-членки се обврзаа до крајот на 2027 година петкратно да го зголемат бројот на обучените оператори.
Четвртиот столб предвидува проширување на капацитетите за обука. Финска, Франција и Шведска се приклучија кон заедничката програма за обука на пилоти, со што мрежата се прошири на 20 држави и 16 тренинг-центри.
Сателитска технологија и вселенски операции
Осум членки на НАТО – Данска, Канада, Финска, Германија, Норвешка, Холандија, Шведска и Турција – ја покренаа иницијативата ХАЛО (Повеќеслојни вселенски операции на хибридната алијанса), која има цел да ги поврзе воените сателити на земјите-членки во единствена и поотпорна вселенска архитектура.
Проектот е сè уште во развој, но треба да ги подобри способностите на Алијансата за брза комуникација, откривање и следење ракети.
Според НАТО, ваквиот модел треба да ги намали слабостите од потпирањето само на национални сателитски системи, кои можат да бидат ранливи на сајбер-напади, попречување или физичко уништување.
Во областа на вселенската технологија, германската компанија „Исар аероспејс“ и канадската „Маритајм лонч сервисис“ потпишаа договор вреден 140 милиони евра за иницијативата СТАРЛИФТ, која треба да обезбеди брзи орбитални лансирања на сојузнички товари во кризни ситуации.
Според експертите, станува збор за создавање своевидна „линија за спасување“ на НАТО, која ќе овозможи брзо повторно лансирање на изгубени сателити без чекање на редовните процедури.
Посебно беше истакната и улогата на Турција. Турскиот институт ТУБИТАК финансира изградба на два сателити за набљудување со висока резолуција, вредни 300 милиони долари.
Турската армија дополнително ќе инвестира 350 милиони долари во сателити во ниска орбита, воени комуникациски системи и радари што ќе ги произведува компанијата АСЕЛСАН, како дел од интегрираниот одбранбен систем „Челична купола“.
Интегрирана противвоздушна и противракетна одбрана
Белгија, Данска, Финска, Грција, Романија, Шведска и Турција се приклучија кон иницијативата за интегрирана противвоздушна и противракетна одбрана со цел зајакнување на капацитетите за одбрана од дронови и крстосувачки ракети.
Норвешка, пак, се приклучи на посебна иницијатива за развој на пасивен воздушен надзор.
Поширокиот пакет проекти и инвестиции во оваа област, претставен на форумот, е проценет на околу 26 милијарди долари.
Во областа на ударните способности, Данска, Франција, Италија, Норвешка, Турција и Велика Британија го започнаа проектот Капацитети за прецизни копнени удари, чија цел е развој на нови ударни системи, вклучувајќи крстосувачки и балистички ракети.
Воедно, Турција најави набавка на голем број крстосувачки ракети со долг дострел АТМАКА, што ќе ги произведува домашната компанија РОКЕТСАН.
Вкупната вредност на проектите објавени во областа на ударните способности и муницијата изнесува околу 1,6 милијарди долари.
Дополнително, група од 12 членки на НАТО покрена меѓународен проект за обезбедување критични суровини за воената индустрија.
Целта е зајакнување на синџирите на снабдување преку соработка во обезбедувањето, транспортот и складирањето на стратегиските материјали, со што ќе се намали ранливоста на одбранбената индустрија во случај на нарушувања во снабдувањето.
