Проектот во вредност од 6 милиони евра, според Андоновски, претставува една од најзначајните инвестиции во развојот на националниот капацитет за вештачка интелигенција и со кој нашата држава станува дел од најамбициозната европска иницијатива во областа на ВИ. Избран е за финансирање преку програмата Horizon Europe и иницијативата EuroHPC, како дел од европската мрежа на AI-factory antennas. Негов носител е ФИНКИ при Универзитетот „Свети Кирил и Методиј“, а Министерството за дигитална трансформација е главен институционален партнер.
Нашата визија, рече Андоновски, е вештачката интелигенција да стане алатка во служба на поефикасна администрација, поголема транспарентност, подобро планирање и поквалитетни услуги за граѓаните.
Според Андоновски, поставуваме темел на нова национална инфраструктура за знаење, иновации и технолошки развој.
„Како што везилка во македонската традиција ги вплетува нишките во една целина, така и овој проект ги поврзува науката, технологијата, институциите, бизнисот и младите таленти во заедничка визија за иднината. Визија во која нашата држава не е само корисник на новите технологии, туку нивен активен создавач. И тоа не како ад-хок проект кој ќе се заборави по неколку денови, туку како системска трансформација“, рече Андоновски.
Тој посочи дека во рамки на дигиталната трансформација на државата се реализирани бројни проекти за дигитални услуги, интероперабилност, сајбер безбедност и модернизација на јавната администрација, но, потенцира, вистинската дигитална трансформација може да се гради само преку дигитализација на постојните процеси.
Преку Везилка, посочи министерот, ќе добиеме директен пристап до европски суперкомпјутери, напредни податочни простори и современи алатки за развој и тестирање на модели на вештачка интелигенција. Ова значи дека нашите истражувачи, компании, стартапи, институции ќе можат да работат со инфраструктура која до вчера беше достапна само за најразвиените европски центри.
„Везилка не е проект за компјутери. Везилка е проект за луѓе. За студентите кои денес се во амфитеатрите, утре ќе бидат инженери и научници. Стартапите кои денес имаат идеја, а утре ќе создаваат глобални решенија. Институциите кои треба да станат поефикасни, компаниите кои треба да станат поконкурентни, но првенствено граѓаните кои треба да добијат подобри услуги. Затоа, проектот е насочен кон области кои имаат директно влијание врз квалитетот на животот, здравство, енергетика, земјоделство, јазик и култура“, рече Андоновски.
Потенцираше дека развојот на македонски јазични модели е поставен како еден од приоритетите на проектот.
„Во ерата на вештачка интелигенција, дигиталното присуство на македонскиот јазик, како еден од јазиците со најмал број говорители во светот, станува прашање на зачувување на македонскиот културен идентитет. Нашата цел е македонскиот јазик да биде рамноправно присутен во идните генерации на системи на вештачка интелигенција. И со Везилка започнуваме тоа да го постигнуваме“, рече Андоновски.
Укажа дека придобивките од Везилка не завршуваат само со економскиот развој или научните истражувања истакнувајќи дека вештачката интелигенција има потенцијал суштински да го подобри начинот на кој функционира државата и институциите.
„Подобри анализи на податоци значат подобри јавни политики. Побрза обработка на информации значи поефикасни институции. Поголема автоматизација значи помалку административен товар за граѓаните и компаниите. Нашата визија е вештачката интелигенција да биде алатка во служба на поефикасна администрација, поголема транспарентност, подобро планирање и поквалитетни услуги за граѓаните што сакаме институциите да бидат подобри. Нашата цел е граѓаните да добиваат побрзи услуги, компаниите да работат во попредвидлива средина, а институциите да носат одлуки врз основа на податоци и факти. Во време кога довербата во институциите се гради преку резултати, новите технологии можат да помогнат да создадеме поотворена, потранспарентна и поодговорна јавна администрација. Тоа е и суштината на модерните влади – институции кои работат подобро, носат поквалитетни одлуки и им служат на граѓаните поефикасно“, рече Андоновски.
Претходно на промоцијата се обрати премиерот Христијан Мицкоски, кој порача дека „Везилка“ е почеток на процес кој ќе придонесе за посилна наука, подобра економија и поголеми можности за младите луѓе.
„Везилка е почеток на процес кој ќе придонесе за посилна наука, подобра економија и поголеми можности за младите луѓе, и кој ќе помогне земјата да се позиционира онаму каде знаењето е многу значајно и во исто време да ја поддржува иновативноста и да создава услови иднината да се гради дома со домашен потенцијал, домашна експретиза и домашна визија“, порача Мицкоски.
Проектот го координира Факултетот за компјутерски науки и инженерство (ФИНКИ) при УКИМ, во соработка со Министерството за дигитална трансформација. Преку стратешко партнерство со фабриката за вештачка интелигенција „Pharos“ во Грција, „Везилка“ ја вклучува државава во европскиот екосистем за вештачка интелигенција и придонесува кон европската визија за доверлива, иновативна и вештачка интелигенција со човекот во центарот.
Според Мицкоски, пристапот до европската инфраструктура за вештачка интелигенција и до напредни супер компјутерски капацитети ќе овозможи идеи создадени во државава да добијат можност да се натпреваруваат на европско и глобално ниво. Тоа, потенцира, претставува силен поттик за економски раст за нови работни места и нови можности за генераците што доаѓаат.
Преку овој центар, оцени премиерот, се отвораат нови перспективи за македонските истражувачи и универзитети, за старт ап заедницата и за компаниите кои сакаат да развиваат прозводи и услуги со висока додадена вредност.
„Особено значење има и фактот што Везилка ќе придонесе за развој на македонски јазични модели и дигитални алатки на македонски јазик. Во време кога новите технологии се повеќе стануваат простор во кој се создава и споделува знаење присуството на сопствениот јазик претставува прашање на културен контиунитет, научен развој и национална самодоверба. На тој начин се создаваат услови македонскиот јазик да биде рамноправно присутен во современите технолошки процеси и достапен за идните генерации во дигиталната ера“, рече Мицкоски.
Според него, Везилка е вложување во иднинатата на потенцијалот на македонските научници и истражувачи, студенти и компании, со јасна определба државата да биде активен учесник во технолошките процеси што го обликуваат современиот свет.
„Развојот на вештачката интелигенција веќе создава нови економски модели, отвора нови индустрии, поставува нови стандарди за конкурентност. Во такви околности способноста на една држава да создава знаење, да ги поврзува науката и стопанството и да обезбеди услови за иновации станува еден од најважните предуслови за долгорочен развој. Токму затоа, воспоставувањето на Националниот центар за вештачка интелигенција претставува значаен чекор кој е далеку над рамките на еден поединечен проект“, рече Мицкоски.
Особена вредност на Везилка, посочи, е што зад неа стои заедничка визија на Владата, академската заедница и Европската унија. Ваквите партнерства создаваат трајни резултати затоа што ги обединуават знаењето, искуството и ресурсите околу заедничка цел – создавање современа конкурентна, иноватива држава подговена за предизвиците и можностите на новото време, посочи премиерот Мицкоски.
„Везилка“ е воспоставена во рамки на Европската заедница за пресметување со високи перформанси (EuroHPC JU – European High Performance Computing Joint Undertaking) и кофинансирана од Европската Унија преку програмата „Хоризонт Европа“.
На настанот за промоција на визијата, целите и очекуваното влијание од проектот „Везилка“ ќе се одржи и панел-дискусија на тема „Вештачката интелигенција како мотор за економски развој“.
