Видеото, кое трае само 18 секунди, прикажува мала дива мачка како се свиткала во сенката на пустинска грмушка во неговата родна Либија. Речиси една деценија подоцна е потврдено дека токму таа снимка е првиот официјален доказ дека во Либија живее песочната мачка, дива мачка која е подеднакво неуловлива колку што е и симпатична, пренесува Си-ен-ен.
Алмунтасир, кој со години фотографира растенија и животни низ северноафриканската земја, всушност веднаш знаел што снимил. Тој и претходно видел песочни мачки во Либија, но поради нивната ноќна природа, никогаш не успеал да ги забележи со камера.
„Веднаш штом го видов животното, знаев дека е песочна мачка, бидејќи претходно веќе ја имав видено оваа врста ноќе“, изјави Алмунтасир за Си-ен-ен.
„Сепак, никогаш не успеав да го фотографирам бидејќи немав соодветна опрема за ноќно фотографирање, ниту фотозамки.“
Алмунтасир претпоставувал дека овие мали пустински мачки, кои растат најмногу до 57 сантиметри и тежат околу 3,5 килограми, одамна веќе се евидентирани во неговата земја.
Меѓутоа, иако постоеле поединечни извештаи уште од средината на минатиот век, песочната мачка (Фелис маргарита) никогаш не била официјално потврдена како автохтон вид во Либија, изјави за Си-ен-ен Фирас Хајдер, експерт за мали месојади од Северна Африка. Наместо тоа, оваа врста главно се поврзувала со делови од Сахара во Мароко и други земји од Северна Африка, како и со југозападна и централна Азија.
Затоа Хајдер бил шокиран кога, неколку недели по објавувањето на видеото, го контактирал Алмунтасир, а фотографот речиси случајно му потврдил дека – како што вели насловот на видеото – „песочната мачка во Либија“ навистина е снимена во областа Ал-Хамад ал-Хамра во либиската пустина, недалеку од границата со Тунис.
„Му реков: ‘Не!’“, низ смеа се сеќава Хајдер, еколог за диви животни и регионален координатор за Северна Африка во Иницијативите за истражување на мали месојади во Африка, со седиште на Универзитетот „Сол Платје“ во Јужна Африка.
„Му реков: „За тебе е нормално, но за нас не е“. Тој беше изненаден. Ме праша: „Дали си сигурен?“, а јас реков: „Да, ова е првиот официјален доказ.“
Лов на „пустински духови“
Потоа двајцата ги здружиле силите и во следните осум години собирале документирани податоци за песочните мачки, но и за сахарските пругасти творови во Либија.
Резултатот од таа работа беше научниот труд „Повторно откривање на пустинските духови“, објавен во февруари оваа година.
Во истражувањето учествувале седум научници. Хајдер го координирал проектот од далечина и го научил Алмунтасир како да ги снима ГПС-координатите на локациите каде што беа забележани песочни мачки, додека фотографот заедно со локални водичи трагале по животните и ги набљудувале во природата.
Алмунтасир наскоро сфатил дека ова ќе биде „исклучително тешка задача“.
Песочните мачки главно ловат ноќе, хранејќи се со глодачи и влекачи. Исклучително се вешти во копање, па најтоплиот дел од денот го поминуваат во подземни дувла. Познато е и дека го закопуваат својот измет, но и остатоците од пленот што подоцна ги јадат. Бидејќи во пустината речиси и да нема вода, потребната влага ја добиваат речиси исклучиво од крвта на својот плен.
Овие мачки минуваат огромни растојанија, а ветерот брзо ги брише нивните траги во песокот. Нивното природно камуфлирано крзно дополнително го отежнува нивното забележување, поради што се многу слабо истражени. Дури во 2017 година за првпат во природата биле фотографирани младенчиња од овој вид.
Тогаш три мали мачиња во грмушка во мароканската пустина ги пронашол д-р Грегори Бретон, директор на францускиот огранок на меѓународната организација Пантера, која се занимава со заштита на дивите мачки. Фотографиите набргу станале вирални.
Сè уште има многу непознати
Упорноста сепак се исплатела. Алмунтасир лично евидентирал 24 од вкупно 36 видувања на песочни мачки во студијата.
Вкупно биле регистрирани на 13 локации низ либиската Сахара, главно во југозападниот дел на земјата, што укажува дека тој регион би можел да биде едно од најважните живеалишта на овој вид.
Сепак, авторите на студијата нагласуваат дека постојат „големи празнини во знаењето“ и дека нивното пополнување би можело да биде клучно за песочните мачки навистина да не станат „пустински духови“ во Либија и пошироко.
Иако овој вид моментално на Црвената листа на Меѓународната унија за заштита на природата (ИУЦН) се води како вид што не е загрозен, поединечни научници сметаат дека таа проценка треба повторно да се разгледа.
Д-р Грегори Бретон, коавтор на истражувањето за песочните мачки во Мароко од 2023 година, изјави за Си-ен-ен дека тие би можеле да бидат многу позагрозени отколку што претходно се мислело поради огромните територии што ги населуваат, ограничените ресурси и многу чувствителниот пустински екосистем. Тој додаде дека се забележани случаи на фаќање на овие животни заради нелегална трговија со домашни миленици.
Хајдер ја дели таа загриженост, особено кога станува збор за климатските промени.
Малите месојади како песочната мачка се многу чувствителни на зголемувањето на температурите и можат да претставуваат своевиден „индикатор“ за климатските промени.
„Ако сакате да знаете дали некое живеалиште е во добра состојба, проучете ги малите месојади“, вели Хајдер, кој верува дека климатските промени можеби веќе придонеле за намалувањето на бројот на песочните мачки.
Набљудувањата во Либија дополнително ги потврдија неговите стравувања.
За време на неговата теренска работа, Алмунтасир видел како песочните мачки се продаваат на локалните пазари, најчесто како домашни миленици, додека Хајдер вели дека разговарал и со ловци кои ги убиваат за нивното месо.
За Хајдер, ова е уште една причина да се продолжи со подигање на свеста за важноста на малите африкански месојади – од каракалите до фенек лисици.
Тој верува дека недоволното познавање на овие животни кај луѓето поттикнува конфликти меѓу луѓето и дивите животни, на што се осврна и во претходното истражување за негативната слика за египетската ласица на социјалните мрежи.
„Тоа е предизвик за мене“, вели Хајдер.
„Чувствувам дека морам да го променам начинот на размислување на луѓето.“
