На една од најпрометните трамвајски станици во градот, веднаш до тревен кружен тек со нарциси и лалиња, рекламниот пејзаж е целосно променет, пишува Би-би-си.
Просторите што до минатата недела промовираа пилешки медалјони, теренски возила и евтини патувања сега се украсени со постери што ги покануваат луѓето во Ријксмузејот, холандскиот национален музеј или на пијано концерт.
Градските политичари велат дека овој потег има за цел да го усогласи уличниот пејзаж на Амстердам со еколошките цели на локалните власти. Холандскиот главен град има за цел да стане јаглеродно неутрален до 2050 година, а планот е локалното население да ја преполови потрошувачката на месо во истиот период.
„Климатската криза е исклучително итна“, вели Анеке Винхоф од партијата Зелена левица. „Ако сакате да бидете лидер во климатската политика, а во исто време да го изнајмувате вашиот рекламен простор за нешто што е целосно спротивно на тие цели, што правите? Повеќето луѓе не разбираат зошто една општина би заработувала пари со изнајмување јавен простор за нешто против кое активно се бори со своите политики.“
Анке Бакер од Партијата за животните, која ги иницираше новите ограничувања, се согласува. Таа ги отфрла обвинувањата дека се работи за прекумерно мешање на државата, таканаречена „држава-дадилка“.
„Секој е слободен да донесува свои одлуки, но она што навистина се обидуваме да го направиме е да ги спречиме големите корпорации постојано да ни кажуваат што треба да јадеме и купуваме“, вели Бакер. „На некој начин, им даваме на луѓето поголема слобода затоа што можат да избираат сами за себе, нели?“
Отстранувањето на овој постојан визуелен стимул, објаснува таа, го намалува импулсивното купување и испраќа порака дека евтиното месо и патувањето кое се базира на фосилни горива повеќе не се посакуван животен избор.
Месото сочинува релативно мал дел од пазарот за надворешно рекламирање во Амстердам – околу 0,1% од потрошувачката, во споредба со околу 4% за производите поврзани со фосилни горива. Во рекламите доминирале модни брендови, филмски постери и мобилни телефони.
Но, политички гледано, забраната испраќа порака. Со ставање на месото во иста категорија со летовите, крстарењата и автомобилите на бензин и дизел, таа го трансформира од приватен прехранбен избор во климатски проблем.
Холандското здружение на месна индустрија го изрази своето незадоволство, нарекувајќи го потегот „неприфатлив начин за влијание врз однесувањето на потрошувачите“. Тие додадоа дека месото „обезбедува есенцијални хранливи материи и мора да остане видливо и достапно за потрошувачите“.
Од друга страна, Холандското здружение на туристички агенции и туроператори тврди дека забраната за рекламирање на воздушниот сообраќај е непропорционално ограничување на комерцијалната слобода.
За активисти како адвокатката Хана Принс и нејзината организација „Застапници за иднината“, забраната е намерен обид да се создаде пресвртница за храната со висок јаглероден отпечаток, каква што се случи со тутунот.
„Кога гледам стари фотографии, го гледам Јохан Кројф, познатиот холандски фудбалер. Тој рекламираше цигари. Тоа се сметаше за нормално во тоа време. Почина од рак на белите дробови“, вели Принс.
„Се пушеше во возови, во ресторани. Сега се прашувам, зошто луѓето го правеа тоа? Се чини толку чудно. Она што го гледаме на јавните простори, го перцепираме како општествена норма. И не мислам дека е нормално да се гледаат убиени животни на билборди. Затоа мислам дека е навистина добро што тоа се менува“, вели таа.
Холандскиот главен град не е првиот што воведува вакви мерки. Харлем, град на 18 километри западно, стана првиот град во светот што објави забрана за рекламирање месо на јавни простори во 2022 година, која стапи на сила во 2024 година, заедно со забрана за рекламирање на фосилни горива.
Во меѓувреме, Утрехт и Најмеген воведоа свои ограничувања. Глобално, десетици градови како Единбург, Шефилд, Стокхолм и Фиренца го забранија или се подготвуваат да го забранат рекламирањето на фосилни горива, а Франција дури има и национална забрана.
Иако повеќе нема да видите сочен бургер или лет до Берлин за 19 евра на трамвајска станица во Амстердам, истите понуди сè уште можат да се појават на социјалните мрежи. Прашањето е колку вистинско влијание можат да имаат општинските забрани ако не се прошират на дигиталните платформи или ако се само симболично „сигнализирање на доблест“.
Сè уште нема директни докази дека отстранувањето на рекламите за месо од јавните површини води кон општества што се повеќе базирани на растителна прехрана. Сепак, некои истражувачи се претпазливо оптимистични, како што е професорката по епидемиологија Јореинтје Макенбах. Таа го опишува потегот на Амстердам како „фантастичен природен експеримент што вреди да се следи“.
„Ако сме опкружени со реклами за брза храна насекаде, јадењето брза храна станува нормализирано однесување“, вели Макенбах. „Значи, ако ги отстраниме овие стимулации од нашата јавна средина, тоа ќе влијае и на општествените норми“. Таа посочува на студија во која се тврди дека забраната за реклами за нездрава храна во лондонското метро во 2019 година довела до намалување на купувањето на вакви производи.
Активистката Хана Принс е убедена дека забраната ќе им користи на помалите, локални бизниси.
„Сите работи што ги сакаме – фестивали, добри сирења, цвеќарница зад аголот – не учиме за овие работи од реклами. Обично слушаме за нив од познаници или само поминуваме покрај нив. Затоа мислам дека локалните претприемачи ќе имаат корист од ова“, вели таа.
„Се надевам и верувам дека големите компании што загадуваат ќе бидат уште поисплашени и можеби ќе ги преиспитаат производите што ги продаваат. Мислам дека ова покажува дека промената е навистина можна.“
