Она што Шкурти никогаш не можела да го замисли е дека плановите за изградба на одморалиште на Сазан, еден од два луксузни комплекси во јужна Албанија поддржани од Иванка Трамп и нејзиниот сопруг Џаред Кушнер, ќе предизвикаат бунт што ќе ја потресе целата земја.
„Сазан зазема посебно место во срцата и умовите на Албанците“
Бранот незадоволство поради, како што тврдат критичарите, прекумерното влијание на „расипаната олигархиска класа“ ја зафати Албанија токму во моментот кога се надева на завршување на преговорите за пристапување со Европската Унија.
„Дали сум огорчена? Секако дека сум. Сазан е мал рај кој има посебно место во срцата и умовите на Албанците. Да му се дозволи некој богат пар да дојде, да изгради одморалиште, а потоа да ни се забрани пристап, би било злосторство“, вели картографката за Гардијан со контурите на ненаселениот остров пред глисерот кој се движел кон брегот.
Албанија не била зафатена од таков бран колективен гнев од падот на комунизмот пред повеќе од три децении.
Шкурти, која денес има 32 години и чие семејство емигрирало во САД кога имала 11 години, е една од десетиците илјади луѓе во земјата и во странство кои учествуваат во протестите познати како „фламинго револуција“. Името е родено од загриженост дека планираните одморалишта ќе го загрозат дивиот свет и чувствителните екосистеми во областа.
Земјата нема традиција на граѓански бунтови
„Оваа влада повеќе не нè претставува. Одлучи да ги претставува олигарсите и инвеститорите како Иванка Трамп и Џаред Кушнер. Овие протести нема да престанат, дури и ако веќе не се поврзани исклучиво со нив“, навела таа.
Таа вели дека секој ден членови на албанската дијаспора доаѓаат во земјата за да се приклучат на протестите. Илјадници луѓе пристигнаа во Тирана викендов на најголемиот собир досега, а многумина патувале од САД и други европски земји за да го поддржат бранот незадоволство.
Во земја која речиси и да нема традиција на граѓански бунтови, протестите без формално водство и политичка припадност ги изненадија властите во Тирана, како и Европската Унија. Сè поголем број демонстранти сега го обвинуваат целиот политички естаблишмент за хаотичниот премин од репресивниот сталинистички систем. Стравот од политичка криза расте.
Додека секојдневно има барања за негова оставка, премиерот Еди Рама реагира со мешавина од нервоза, хумор и едвај скриен гнев. Искусниот социјалист, кој некогаш беше славен во Брисел поради неговите визионерски политики, одбива да се повлече.
Минатата година, тој го доби својот четврти мандат ветувајќи дека ќе ја внесе Албанија во Европската Унија, а инвестицијата вредна 1,4 милијарди евра ја опишува како клучна за претворање на земјата во „најатрактивната луксузна туристичка дестинација на Медитеранот“.
Противниците на проектот се судрија со обезбедувачите
Поминаа три недели откако избувнаа првите протести, откако булдожерите почнаа да ги расчистуваат шумите и древните дини за да го подготват теренот за изградба во заштитената зона спроти Сазан, наведува Гардијан.
Резерватот Пиша Поро-Нарта, дом на една од последните диви реки во Европа, покрива голем дел од полуостровот Зварнец. Неговите песочни брегови ја штитат лагуната, која е важна област за миграција за стотици ретки птици и повеќе од 70 загрозени видови.
Тензиите таму ескалираа кога противниците на проектот се судрија со обезбедувачите кои поставија ограда за да го спречат влегувањето на јавноста во областа. Во хаосот што следеше, обезбедувачите беа снимени како влечат локален земјопоседник низ карпестиот терен со лисици.
Иванка Трамп го пофали проектот
Еден ден подоцна, Иванка Трамп во подкаст го пофали проектот и „прекрасниот полуостров со лагуна од едната страна и море од другата“ што таа и нејзиниот сопруг планираат да го трансформираат.
„Работам на неверојатен проект со мојот сопруг во Медитеранот. Огромен е“, кажа таа за плановите за развој на Сазан, поранешна советска воена база чиј пејзаж е обраснат со смокви и цвеќиња, и исполнет со напуштени згради на поранешни воени лица и нивните семејства.
„Не станува збор само за островот. Имаме и осум километри крајбрежна линија веднаш спроти него“, кажа ќерката на американскиот претседател, мислејќи на областа каде што избувнаа неодамнешните немири.
Изменети строги закони
„Луѓето станаа многу гневни. Сазан е историски споменик. Имам пријатели кои пораснале во тие згради, а и островот и Зварнец се важни живеалишта за фламинга, медитерански крзнени фоки и карета желки. Идејата за одморалиште со 10.000 соби во областа предизвика она што јас би го нарекол експлозија“, изјави за Гардијан екологот од Валона Костандин Џахо.
Можноста за она што критичарите го нарекуваат „најлошиот дел од глобалната елита“ да ги експлоатира природните резерви на една од најсиромашните земји во Европа брзо поттикнаа широко распространето незадоволство поради социјалната нееднаквост.
Проектот доби прелиминарно одобрение откако албанскиот парламент ги измени строгите закони за заштита на еколошки чувствителните области. Критичарите тврдат дека целиот проект е нетранспарентен и дека вистинските инвеститори се скриени зад сложена мрежа на компании регистрирани во Холандија.
„Всушност станува збор за сè што е погрешно во Албанија“
„Она што го сакаме е нова Албанија“, вели 24-годишната Јустина Пренга, која патува од Скадар на протестите во Тирана. Секоја вечер пред зградата на кабинетот на премиерот одекнуваат извици „Рама оди си“.
„Ние сме генерација Зи и велиме дека доста е. Нашата земја не е на продажба“, порачува таа. Според неа, незадоволството одамна го надминало самото семејство Кушнер.
„Сакаме да го запреме овој проект, но всушност станува збор за сè што е погрешно во Албанија. И Сали Бериша треба да си оди. Тој помогна во создавањето на денешна Албанија и треба да заврши во затвор“, вели таа за главниот лидер на опозицијата, поранешен претседател и премиер на кој некогаш му беше забранет влез во Британија поради наводни врски со криминал и корупција.
Со неа се согласува и Лизандер Сарачи, вработен во приватна банка кој редовно доаѓа на протестите со своите деца.
„Поминаа повеќе од 30 години, а нашите болници се уште се лоши, образовниот систем е катастрофален, нема работа и сите си заминуваат. Протестите се масовни затоа што луѓето се уморни од неправдата и корупцијата. Еден од нашите слогани е „стоп на диктатурата на валканите пари“ затоа што научивме дека само неколку богати луѓе имаат корист од вакви проекти“, забележува тој.
Реакција на Европскиот парламент
Минатата недела се огласи и Европскиот парламент. Во резолуцијата, европратениците ги поддржаа демонстрантите и ја повикаа албанската влада да ја запре понатамошната изградба во заштитените подрачја. Некои ги осудија „грабливите капиталисти“ кои го искористуваат законот што им овозможува на стратешките инвеститори да забрзаат слични проекти, што Брисел долго време го смета за неправедно.
Дури и по гласањето во Европскиот парламент, Рама се држеше до својот став и најави продолжување на проектот во Зварнец „врз основа на проценка на влијанието врз животната средина подготвена според стандардите на Европската унија“. Тој постојано ја нарекуваше најголемата инвестиција во историјата на Албанија „благослов“ што ќе создаде нови работни места и ќе резултира со околу 25 проценти повеќе зелени површини и дрвја.
Минатата година, земјата со три милиони жители ја посетиле околу 12 милиони туристи, привлечени од нејзината природна убавина и релативно ниските цени, нагласува Гардијан.
Некои го поддржуваат Рама
Рама има и свои следбеници. Алберт Пушка, сопственик на новоотворен рибен ресторан во близина на Валона, е толку ентузијастичен за проектот што го именува ресторанот Иванка. Валтер Димрај, 48-годишен жител на областа, со кренат палец вели: „Албанија мора да порасне. Мора да ја искористи оваа можност. Ако ние не го направиме тоа, Грците ќе го направат“.
Психологот Елпиниќи Меркури, претседателка на градскиот совет на Валона, е убедена дека одморалиштето ќе помогне да се подигне самодовербата на општеството. „Луѓето се чувствуваат посмирено и пооптимистично кога гледаат развој, нови можности и добро организирана средина“, вели таа додека кравите и овците минуваа покрај областа каде што неодамна почнаа градежните работи.
Но, младата орнитолошка Лејди Селџекај не е оптимистка. Во последните пет години, таа доаѓа на брегот на лагуната секое утро за да го следи однесувањето и размножувањето на водните птици.
„Потоа тие едноставно почнаа да го градат новиот меѓународен аеродром во Валона. И тогаш почнавме да забележуваме нарушување на еколошките коридори и чакали и други предатори кои сè повеќе напаѓаат животни во лагуната“, вели таа, гледајќи низ двоглед кон кулата на аеродромот.
„Тој аеродром, кога ќе почне да работи, ќе биде катастрофа. Ако се изградат и овие одморалишта, тоа ќе биде смртоносен удар“, уверена е таа.
