Другиот е Меѓународниот кривичен суд (МКС), кој од 2002 година гони поединци осомничени за воени злосторства и работи во помодерна зграда од стакло и бетон.
Не ги претставува сите 193 членки на ОН, туку само 125 држави кои се приклучија на судот и ја признаа неговата надлежност – меѓу земјите кои не се членки се САД, Русија и Кина, како и некои држави од Азија и Северна Африка.
Кога американскиот државен секретар Марко Рубио неодамна изјави дека САД ќе го „расклопат судот цигла по цигла“, беше јасно дека мисли токму на Меѓународниот кривичен суд.
Во соопштението на американскиот Стејт департмент се наведува дека Вашингтон разгледува низа мерки против судот. Меѓу нив се забрани за влез во САД за вработените во МКС, дополнително заострување на санкциите против судот и организациите поврзани со него, како и засилен надзор врз земјите кои „одбиваат да го отфрлат лажниот авторитет на МКС“, а истовремено користат американска помош, пишува Дојче веле.
САД и претходно вршеа притисок врз Меѓународниот кривичен суд, но новата стратегија предизвика загриженост кај експертите за меѓународно право.
„САД и Марко Рубио само јавно потврдија нешто што трае повеќе од една година – САД со дипломатски притисок и различни средства се обидуваат да влијаат врз други држави за да ги променат своите позиции и начинот на гласање кога станува збор за МКС“, вели Андреас Шилер, заменик-раководител на програмата за меѓународни злосторства и правна одговорност при Европскиот центар за уставни и човекови права (ЕЦХР) во Берлин.
„Фактот што сега се прогласува за кампања дополнително покажува дека станува збор за стратешки осмислен пристап, дека опсегот е поширок и дека и други држави кои не се членки на МКС се обидуваат да се вклучат за да извршат притисок“, изјави Шилер за ДВ.
САД не се земја-членка на Меѓународниот кривичен суд, па затоа злосторствата извршени на нејзина територија не можат да се гонат во Хаг. Сепак, МКС е надлежен кога некој е обвинет за злосторства извршени на територија на земја-членка. Врз таа основа, на пример, беа издадени налози за апсење на рускиот претседател Владимир Путин и израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху
Постоењето на МКС може да се објасни со лекции од историјата. По Втората светска војна, Нирнбершките судења против дел од нацистичкото раководство претставуваа еден вид раѓање на меѓународното кривично право. Кога беа основани трибунали за воени злосторства во 1990-тите, по војната во поранешна Југославија и геноцидот во Руанда, повикот за создавање постојана институција стана посилен.
Според Каи Амбос, експерт за меѓународно право на Универзитетот во Гетинген, тоа е „фундаментално прашање на одговорност“, без разлика дали станува збор за Украина, Иран или Газа. „Не може да биде прифатливо да се извршуваат толку сериозни злосторства, без оглед на конфликтот, и главните сторители, пред сè шефови на држави и други водечки личности, да останат неказнети. Едноставно ништо не се случува. Ова е неприфатливо за жртвите, но и за сите нас“, изјави Амбос за ДВ.
Во кратко видео обраќање, Марко Рубио рече дека судот го загрозува целиот правен систем на САД: „Службеници за гранична заштита кои ги отстрануваат насилните криминалци од нашата земја. Американски маринци кои ги ризикуваат своите животи бранејќи ја нашата земја. (…) Ако останеме пасивни, сите тие би биле оставени на милост и немилост на странски судии илјадници милји оддалечени“, рече американскиот државен секретар.
Во моментов нема постапки против американски државјани пред Меѓународниот кривичен суд. Активностите на граничните службеници на ИЦЕ главно се одвиваат во рамките на САД, каде што МКС и онака нема надлежност. Ситуацијата е поинаква кога станува збор за целни убиства на наводни трговци со дрога на Карибите. Поранешниот главен обвинител на МКС, Луис Морено Окампо, во ноември оцени дека би можело да се работи за злосторство против човештвото.
Каи Амбос сега стравува дека таканаречениот „ефект на замрзнување“ би можел дополнително да се интензивира, што значи дека, на пример, обвинителите во Меѓународниот кривичен суд би можеле да бидат поблаги кон американските осомничени. „Исто така, имаме проблем со прекумерно почитување на санкциите, па компаниите надвор од САД велат: повеќе не соработуваме со оваа институција бидејќи тоа би можело да го загрози нашиот бизнис во Америка.“
Минатата година, американскиот Стејт департмент воведе серија санкции против МКС и поединечни судии. Како одговор, судот дополнително ја намали својата зависност од САД и, на пример, ги замени канцелариските апликации на Мајкрософт со германски производ со отворен код.
Експертот на ЕЦХР верува дека земјите-членки имаат многу помалку опции да го поддржат судот. „Ако средните сили и помалите држави се обединат против САД и станат столб на меѓународните институции и пружат отпор, тоа е најважно.“
Европската унија веднаш го поддржа МКС по заканите на Рубио. Германскиот министер за надворешни работи Јохан Вадефул исто така го поддржа судот, велејќи дека судот го прави светот „побезбеден и поправеден“.
Интересно е што во 2022 година, во светло на целосната инвазија на Русија врз Украина, американскиот Сенат зазеде сличен став. Во резолуцијата МКС е опишан како „меѓународен трибунал кој се стреми да го одржи владеењето на правото“, а истрагите против Русија беа поздравени. Еден од покровителите на текстот, кој го предложи неодамна починатиот републикански сенатор Линдзи Греам, беше денешниот државен секретар на САД, Марко Рубио.
