Напладне во Тел Авив, меѓу минувачите, 34-годишниот Јувал нервозно ги гризе ноктите и постојано се осврнува наназад. Неговиот најголем страв не е затвор или казна, туку одмазда. Иако го поминал својот цивилен живот како програмер во една од водечките технолошки компании, она што го доживеал како војник во Газа сè уште го прогонува. Тој вели дека бил во пеколот и дека тогаш не бил свесен за тоа.
Во пеколот на Газа
Тој пекол се случил во декември 2023 година во Кан Јунис. За време на интензивните борби, неговата единица отворила оган врз група луѓе за кои мислеле дека се непријатели. Дури подоцна сфатил дека пукаат во невооружени цивили, еден постар човек и тројца млади мажи. Тој вели дека нема изговор за она што го сторил и нема прошка. По враќањето дома, го пречекале прослави и пофалби, но наместо гордост, чувствувал длабока омраза кон себе. Вели дека го нарекувале херој, а знаел дека се чувствува како чудовиште. Денес, избегнува да излегува од дома, не може да се погледне во огледало и живее во постојан страв, и од другите и од сам себе.
Експертите сè повеќе зборуваат за феноменот на морална повреда, психолошка состојба која се јавува кога некое лице учествува или е сведок на дејствија кои длабоко ги нарушуваат неговите морални верувања. За разлика од посттрауматското стресно растројство, кое првенствено е поврзано со страв и траума, моралната повреда вклучува силно чувство на вина, срам и губење на идентитетот. Често се јавува дури по враќањето од војна, кога војниците почнуваат да ги преиспитуваат сопствените постапки и сфаќаат дека се во конфликт со сопствените вредности.
Маја, студентка по филозофија од Тел Авив, служела како офицер во резервна оклопна единица. За време на војната таа била сведок на настани кои, како што вели, биле во целосна спротивност со нејзините верувања. Во еден инцидент војниците отвориле оган врз група Палестинци без да утврдат дали се вооружени, убивајќи четири лица. Преживеаниот подоцна бил злоставуван додека бил врзан и беспомошен. Маја признава дека она што најмногу ја прогонува е тоа што само стоела таму и гледала, и се прашува што тоа кажува за неа.
Убивање без последици
Слично чувство има и Јехуда, опишувајќи како еден офицер без причина убил невооружен Палестинец кој ги кренал рацете во знак на предавање. Тој вели дека сите знаеле дека е убиство, но ништо не се случило и случајот бил прикриен. Само неколку месеци подоцна, за време на посетата на музејот Прадо во Мадрид, сликата на Франциско Гоја на која е прикажана егзекуцијата на беспомошен човек предизвикала кај него силна реакција и нервен слом. Тој почнал да плаче среде музејот, не можејќи да објасни што му се случува.
Други војници раскажуваат искуства кои вклучуваат пукање врз цивили кои барале помош, сведочење на користење луѓе како човечки штитови, грабежи и уништување на имот и брутални методи на испрашување на затвореници. Еден од нив опишува како за време на испрашување затвореникот бил сериозно злоставуван, што целосно го променило неговиот поглед на војската, но и на себеси.
Дури и оние кои не биле директно на фронтовската линија не биле поштедени од овие последици. Ран, офицер вклучен во планирањето на воздушните напади, вели дека тие одобриле операции за кои знаеле дека ќе предизвикаат цивилни жртви. Тој опишува силен внатрешен јаз помеѓу планирањето на ваквите напади и секојдневниот живот, кој станал неподнослив. На крајот, тој одлучил да ја напушти службата бидејќи сметал дека продолжувањето би значело предавство на сопствените вредности. „Некои дејствија на нашата армија ме потсетија на холокаустот“, признава тој.
Чувство на вина
Иако сè повеќе војници бараат помош, израелските власти сè уште формално не ја признаваат дијагнозата на морална повреда, туку често ги третираат таквите случаи како посттрауматско стресно растројство. Експертите предупредуваат дека разликата не е само во името, туку и во пристапот кон третманот. Моралната повреда бара процес на прифаќање и соочување со сопствените дејствија, вклучително и обид за самопростување. И покрај ова, војската почна да го користи терминот повреда на идентитетот, што некои го гледаат како обид да се префрли одговорноста од системот на поединецот.
Многу војници не зборуваат за своите искуства дури ни со оние кои се најблиски до нив бидејќи се плашат дека ќе бидат прогласени за слаби или предавници. Стравот од стигма е често посилен од потребата за помош, па затоа тишината станува начин за преживување.
Гај, припадник на специјалните сили, вели дека сè уште го прогонуваат сцените од војната и вината. Се сеќава на моментите кога почувствувал колку тој и луѓето околу него се промениле. Вели дека често се прашува што станале тие и што станал самиот тој, но сè уште нема одговор на тоа прашање.
