Германскиот канцелар Фридрих Мерц беше видно расположен откако Унгарецот Петер Маѓар убедливо го порази актуелниот премиер Виктор Орбан на парламентарните избори во земјата во неделата.
„Ова е убав ден“, им рече тој на новинарите, и „многу јасен сигнал против десничарскиот популизам“.
Но дали Мерц е во право кога ја гледа убедливата победа на Маѓар како отфрлање на националниот конзервативизам и како одбивање на глобалното крајно десничарско движење? Не баш.
Додека центристичките политичари во Европа му се радуваат на падот на својот најголем противник, а многу партии поврзани со Орбан стравуваат дека американскиот претседател Доналд Трамп сега станал кочница за нивните амбиции, сите тие ризикуваат да му дадат преголемо значење на исходот на унгарските избори, кој е далеку од победа на левичарскиот либерализам.
Ова беше трка водена околу основните економски прашања и корупцијата, при што самиот Маѓар на прес-конференција во понеделникот ја припиша својата победа на „добар вид популизам“. А резултатот ќе биде нов унгарски парламент, кој е целосно десничарски, националистички и суверенистички ориентиран.
За движењето МАГА, победата на Маѓар беше шок за системот, се разбира. Кога Мерц го одржа својот говор во понеделникот, во Вашингтон сè уште владееше чудна тишина по падот на најсилниот идеолошки европски сојузник на движењето — често нарекуван „Трамп пред Трамп“. И додека лидерите низ Европа, вклучително и италијанската премиерка Џорџа Мелони, му честитаа на Маѓар, американскиот претседател не се изјасни.
Тишината зборуваше многу, можеби сугерирајќи дека и Вашингтон ја гледа победата на Маѓар како најава за неповолен тренд за популистите. Вообичаено, Трамп не може да се воздржи да не го каже секое свое мислење. Не и овој пат — и не без причина.
Трамп и МАГА вложија многу во Унгарија за да се обидат да ја наклонат рамнотежата во корист на Орбан, со задоволство кршејќи го табуто за мешање во изборите на друга земја.
Американскиот претседател го поддржа својот идеолошки сродник во Унгарија повеќепати, вклучително и минатиот петок, два дена пред гласањето. Тој им вети на Унгарците дека САД се подготвени да ја поддржат нивната земја со „целосна економска моќ“ ако гласаат за Орбан. „Возбудени сме да инвестираме во идниот просперитет што ќе произлезе од продолженото лидерство на Орбан!“, изјави Трамп на својата платформа Трут сошл.
Тоа беше последниот обид на МАГА во прилог на унгарскиот лидер, по дводневната посета на потпретседателот Џеј Ди Венс во Будимпешта за поддршка на премиерот. Испраќањето на Венс — и претходно на државниот секретар Марко Рубио — покажа колку администрацијата сериозно ги сфаќаше унгарските избори.
„За МАГА, најважните избори оваа година се оние во Унгарија и меѓуизборите во Соединетите Американски Држави“, вели Тимоти Еш од британскиот Чатам хаус за Политико за време на изборната кампања.
Сепак, и покрај сите убедувања, закани и мрачни предупредувања — кои ја повторуваа пораката на Орбан дека без него, и Брисел и украинскиот претседател Володимир Зеленски ќе ја вовлечат Унгарија во војната од другата страна на границата — Унгарците не поверуваа во тоа.
И покрај тоа, ова не е разорниот удар врз крајната десница каков што се претставува.
Политичарите и новинарите често брзаат да прогласат некои избори за почеток на широка и долготрајна меѓународна политичка тенденција. Понекогаш тоа е точно, и изборите — особено кога има драматична промена — навистина можат да бидат почеток на тренд. Но почесто, изборите не ги следат строго меѓународните трендови, туку ги одразуваат локалните политички и економски услови, или едноставно се природна промена на власта.
Ова второто веројатно беше објаснувањето за убедливата победа на британската Лабуристичка партија во 2024 година — иако освои помалку гласови отколку во поразот во 2019 — по 14 години во опозиција. Тоа повеќе беше отфрлање на конзервативците отколку на конзервативизмот; доказ за нивната огромна непопуларност, при што загубија седум милиони гласови во споредба со 2019 година, како што и самата партија призна.
Несомнено, победата на Маѓар ќе се гледа како симболичен пораз за популизмот, особено поради масовните напори на глобалната крајна десница да го поддржи Орбан во клучен момент, како и поради сè поодлучната намера на Вашингтон да ја засили поддршката за сродни политички актери низ Европа.
Пред изборните резултати, некои во популистичкото движење — како сојузникот на Орбан, Френк Фуреди, кој раководи со институтот Матијас Корвинус колегиум во Брисел — веќе беа подготвени да признаат дека поразот на премиерот би бил лоша вест. „Тоа би се гледало како идеолошки или интелектуален пораз ако изгуби“, вели Фуреди за Политико.
„Мора да се запомни дека Орбан игра несразмерно влијателна улога во погледите на многу од овие партии и нивните лидери, кои имаат силна наклонетост кон него“, вели тој. „Мислам дека поразот би имал влијание барем на краток рок, во однос на политичката динамика низ континентот.“
Тоа е нешто што победата на Маѓар навистина може да го направи: го остава словачкиот премиер Роберт Фицо изолиран во Европскиот совет. Веројатно ќе ги деморализира и другите евроскептични популисти и, како што истакнува Фуреди, претставува удар врз престижот на крајнодесничарските движења низ целиот свет. Исто така е веројатно дека ќе ги охрабри европските популистички лидери да се дистанцираат од МАГА — процес што веќе се забрзува од минатата пролет, како реакција на економската политика на американскиот претседател и агресивниот говор на Венс на Минхенската безбедносна конференција.
Оттогаш, кај европските гласачи наклонети кон популизам расте незадоволството од Трамп — предупредување за десничарските популистички партии дека приближувањето до Трамп носи ризици. Поддршката од американската администрација не е гаранција за победа и може да значи дури и сигурен пораз.
Но кога станува збор за унгарските избори, резултатот не е толку идеолошки колку што е поврзан со работните места, стагнирачката економија, влошените јавни услуги и гневот поради корупцијата.
Како што забележа самиот Маѓар, кој е конзервативец скептичен кон Украина и веројатно нема да се откаже од миграциските политики на Орбан: унгарската историја „не се пишува во Вашингтон, Москва или Брисел“. А во Унгарија, гласачите станаа неспокојни. Сè повеќе им се смачуваше од Орбан и неговата владејачка партија Фидес по 16-те години политичка доминација.
Навистина, главната поука за секој национален конзервативен и популистички лидер — или за секоја власт — е следнава: ако не успееш да оствариш резултати во економијата, ризикуваш пораз.
Или со зборовите на Маѓар: „Мора да останеш со народот.“
