Собрани во замок во источна Белгија, лидерите ќе разменуваат идеи за тоа како Европа може да ја врати економската конкурентност во однос на САД и Кина во време на економски закани и политички превирања.
Прашањето за падот на конкурентноста на Европа долго време ја оптоварува ЕУ, но стана поитно откако болните слабости беа откриени со ненадејната загуба на рускиот гас во 2022 година, трговските војни на Доналд Трамп и притисокот на Кина за економска доминација преку огромни државни субвенции.
Во такви околности, ЕУ разгледува политика на европски преференции, некогаш табу, што би им дала предност на европските компании во стратешките сектори како што е чистата технологија. Иницијативата „Да купуваме европско“, која долго време ја застапува Франција, би можела да значи воведување обврска за владите да дадат приоритет на домашно произведените стоки во јавните набавки.
Кон крајот на овој месец, извршната власт на ЕУ ќе го објави Законот за индустриско забрзување, кој се очекува да постави цели за уделот на Европа во низа стратешки производи, како што се сончеви панели и електрични возила.
Францускиот претседател Емануел Макрон изјави за европските весници оваа недела дека европските преференции треба да се фокусираат на одредени стратешки сектори, како што се чистата технологија, хемикалиите, челикот, автомобилската индустрија и одбраната, „во спротивно Европејците ќе бидат збришани“.
Тој ја опиша политиката како „одбранбена мерка“ и клучна затоа што „се соочуваме со нелојална конкуренција која повеќе не ги почитува правилата на Светската трговска организација“.
Од друга страна, група северноевропски земји кои се залагаат за слободна трговија предупредија против идејата. Во заеднички документ на нордиските и балтичките земји и Холандија се наведува дека европските преференции „би можеле да создадат ризик од додавање на уште еден слој на сложената регулатива“ и одвраќање на инвестициите.
Шведскиот премиер Улф Кристерсон изјави дека е претпазлив кон каква било протекционистичка агенда. „Ако основната идеја на иницијативата „Да купуваме европско“ е обид да се заштити европскиот бизнис преку избегнување на трговија или партнерства со други земји, тогаш сум многу скептичен“, изјави тој за Фајненшл тајмс.
Германскиот канцелар Фридрих Мерц и италијанската премиерка Џорџа Мелони го заобиколија прашањето во неодамнешниот заеднички документ, но пронајдоа заеднички јазик за „законодавното самоограничување“ или намалување на регулативата на ЕУ. И двајцата би сакале програмата за дерегулација на ЕУ да оди уште подалеку.
Зајакнувањето на германско-италијанското партнерство покрена прашања за здравјето на француско-германските односи, традиционално двигател на европскиот проект. И покрај зближувањето на француско-германските односи по изборот на Мерц, Париз и Берлин се разидуваат по клучни економски прашања.
Мерц е скептичен кон концептот „Да купуваме европско“ и се залага за поагресивна програма за дерегулација и склучување трговски договори. Мерц и Макрон, исто така, не се согласуваат за долгоочекуваниот трговски договор на ЕУ со Меркосур. Додека германскиот лидер повика на брзо стапување во сила на договорот со јужноамериканските земји, Макрон го отфрли како „лош договор“.
Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лаен, изрази претпазливост во врска со иницијативата „Да купуваме европско“. Зборувајќи во Европскиот парламент во среда, таа рече дека европските преференции се „неопходен инструмент“ во стратешките сектори.
„Но, сакам да бидам јасна, се движиме по тенка линија“, рече таа, додавајќи дека секој предлог мора да биде „поткрепен со силна економска анализа и во согласност со нашите меѓународни обврски“. Прашањето за политиката „Купувајте европско“ е само еден дел од широката агенда на самитот, кој се одржува во Алден Бизен во Лимбург, имот основан од Тевтонските витези во 13 век.
Лидерите ќе разговараат и за дерегулацијата, фрагментираните пазари на капитал што ги ограничуваат зелените и дигиталните инвестиции и бариерите за единствениот европски пазар што ја попречуваат трговијата.
Фон дер Лаен им рече на пратениците во ЕП дека има „премногу позлатување“, дополнителни слоеви на националните регулативи што го отежнуваат работењето. Таа го наведе примерот дека камион во Белгија може да тежи 44 тони, но при премин во Франција може да носи само 40 тони.
Лидерите ќе ги слушнат Марио Драги и Енрико Лета, двајца поранешни италијански премиери кои изработија извештаи за поставување на економската агенда. Драги минатата недела предупреди дека сегашниот глобален економски поредок е „мртов“ и дека Европа ризикува да стане „подредена, поделена и деиндустријализирана“ во исто време.
Тој рече дека Европа треба да се движи „од конфедерација во федерација“, додавајќи дека правото на вето на поединечните земји-членки врз клучните политики ги прави земјите „ранливи на тоа да бидат издвоени една по една“.
Признавајќи ги тешкотиите на ЕУ при донесувањето одлуки, фон дер Лаен рече дека е отворена за напредок во донесувањето на закон за интеграција на капиталните пазари на ЕУ во помал формат, доколку не се постигне договор од сите 27 членки. „Мора да напредуваме и да ги срушиме бариерите што нè спречуваат да бидеме вистински глобален гигант“, рече таа, осврнувајќи се на плановите за интегрирање на финансискиот систем на Европа.
