Пред само пет години повеќе од половина од гасот што се трошеше во Европа доаѓаше од Русија, претежно преку гасоводи. Но Москва ја почна офанзивата врз Украина, а во европските престолнини и онака сакаа да увезуваат што помалку од Русија, пишува Дојче веле.
Набргу, како што се смета, украински диверзанти го уништија и Северен тек, па тој пат за гас беше физички затворен.
Но дали Европа, ослободена од зависноста од руски гас, сега влегува во нова зависност? Денес засилено пристигнува течен природен гас, а дури 57 проценти од увозот на тој енергент доаѓа од Соединетите Американски Држави. Се проценува дека уделот ќе порасне на цели 80 проценти до 2030 година.
Соединетите Американски Држави инаку до 2016 година воопшто не извезуваа гас, а денес се најголемиот светски извозник на течен природен гас.
Наскоро и преку Грција
Американскиот Институт за економија на енергијата и финансиска анализа, кој се залага за премин кон обновливи извори, во извештај тврди дека Европската Унија го поткопува сопствениот план донесен во 2022 година. Идејата на тој план беше „штедење енергија, диверзификација на изворите и забрзување на преминот кон чиста енергија“.
Рака на срце, во тие планови гасот е дозволен како „почист“ енергент од јаглен или мазут. Но во пресметката влегува и фактот дека американскиот течен гас е значително поскап од рускиот.
„Американскиот течен гас е најскап за потрошувачите во Европската Унија, но европските компании сепак потпишуваат нови договори“, вели Ана Марија Џејлер-Макаревиќ, аналитичарка за европска енергетика и авторка на извештајот.
Меѓу договорите е и оној што го потпиша новиот грчки конзорциум Атлантик-Си ЛНГ за увоз на американски гас. Тој потоа ќе оди преку вертикалниот гасовод низ Бугарија и Романија, потенцијално до Украина.
И Србија изрази интерес за течниот гас што влегува во Европа преку грчкиот Александруполис.
Грците за седум дена се среќаваат со американската страна со идеја во следните две децении да добиваат 15 милијарди кубни метри гас годишно. За споредба, целата српска потрошувачка изнесува околу три милијарди кубни метри.
Со истиот американски снабдувач, Венчр Глобал, договор од 2023 година има и германската фирма Секјуринг енерџи фор Јуроп, наследник на национализираниот германски разгранок на Газпром. Германија според тој договор увезува 2,25 милиони тони течен гас годишно во следните две децении, од постројки во Луизијана.
Трамп се фали
Американскиот претседател Доналд Трамп се пофали со успехот на патот кон „енергетска доминација“ на Соединетите Американски Држави. Во јули минатата година, со закани за царини издејствува договор со Брисел со кој Европската Унија би се обврзала годишно да купува американски енергенси во вредност од 750 милијарди долари.
„Тој договор ја стави Европа под притисок да купува повеќе американска енергија“, вели Џејлер-Макаревиќ. Ако почне да се спроведува, додава, ќе настане „високоризична геополитичка зависност“ од американскиот течен гас.
Во извештајот на Институтот се наведува: „Договорот практично го врзува снабдувањето на Европската Унија со енергенси за еден продавач, ризикувајќи ја енергетската безбедност и поткопувајќи ги плановите за намалување на употребата на гас.“
Всушност, побарувачката за американски гас веројатно ќе расте, бидејќи Европската Унија планира од крајот на 2027 година целосно да го забрани увозот на руски гас. Унгарија, една од членките што сè уште увезуваат руски енергенси, покренува правни чекори против тоа.
„Диверзификација не може да значи замена на еден доминантен снабдувач со друг“, изјави во почетокот на годинава Рафаеле Пирија од берлинскиот Еколошки институт. Според него, на Европа ѝ треба подобра стратегија што ја зема предвид „денешната геополитичка реалност“.
Ветрот наместо гас
И во политички Брисел решија двапати да размислат, особено откако Трамп неодамна повторно се закани со царини ако не му се препушти Гренланд.
„Во овие турбулентни геополитички времиња Европа мора да биде силна и обединета — и да избере независност. Тоа значи да се потпре на чиста, безбедна и домашна енергија“, рече кон крајот на јануари европскиот комесар за енергија Дан Јоргенсен на самит во Хамбург.
Таму беа договорени неколку мерки, како пакт за инвестирање во морски ветерни паркови. Јоргенсен изјави дека Европа треба да набавува гас и од Канада, Катар и Алжир.
„Иднината на енергетиката во Европа е во промена на правецот“, вели Џејлер-Макаревиќ. „Ако Европската Унија остане на планот да ја замени потрошувачката на гас со чиста енергија, тогаш и побарувачката за гас ќе опаѓа.“
Повеќе од 120 европски и други организации на граѓанското општество испратија писмо до лидерите на Европската Унија барајќи да се откаже трговскиот договор со Соединетите Американски Држави што ја принудува Европа да увезува енергенси од преку Атлантикот.
Тоа е повик за намалување на зависноста од американски фосилни горива „во знак на солидарност со оние на кои им се заканува империјализам поттикнат од фосилните горива“. Беше испратено по американскиот напад врз Венецуела и обидот за преземање на Гренланд.
