четврток, 2 април 2026

Возете побавно, работете од дома и фрлете ја вратоврската: светот реагира на енергетската криза предизвикана од војната со Иран

Нафтената криза, предизвикана од блокадата на Ормускиот теснец, поттикнува итни мерки за заштита на снабдувањето и запирање на растот на цените.

Фото: ЕПА

Објавено на

часот

Сподели

Намалувањето на резервите на гориво и наглиот раст на цените ги принудуваат земјите низ светот да согоруваат јаглен, да воведуваат рационализација на гориво, да ја скратуваат работната недела и да им кажуваат на граѓаните да останат дома, пишува Гардијан.

Снабдувањето со фосилни горива е намалено откако војната против Иран доведе до затворање на Ормускиот теснец, клучна поморска рута за нафта и гас што се транспортира по море. Недостатокот поттикна итни мерки додека владите се обидуваат да го запрат растот на трошоците што ги доведоа економиите во хаос.

Меѓународната агенција за енергија (МАЕ), чии членки се обидоа да ги смират пазарите со ослободување на 400 милиони барели нафта од стратегиските резерви минатиот месец, повика на мерки како поретко летање и побавно возење.

Еве како светот реагира додека нафтената криза предизвикана од војната со Иран се продлабочува.

Соединетите Американски Држави

САД, кои заедно со Израел го бомбардираат Иран, се заканија со понатамошни удари врз иранската нафтена инфраструктура што би можеле да ја продолжат војната и дополнително да ги зголемат цените на горивото. Во вторникот, Доналд Трамп остро ги нападна сојузниците што не се приклучиле во кампањата – вклучително и Обединетото Кралство и Франција – велејќи им прво да купуваат од САД, а потоа „нека си ја најдат сопствената нафта“ од Заливот.

Администрацијата на САД ги засили инвестициите во нафта додека војната со Иран ги турка цените нагоре.

Федералната влада не презеде чекори за зголемување на субвенциите или поддршката за домаќинствата што се борат да ги платат сметките, но ја продолжи својата политика „дупчи, бејби, дупчи“ на проширување на производството на фосилни горива, додека ги блокира проектите за обновливи извори. Минатата недела администрацијата на Трамп објави дека ќе ѝ исплати на француската компанија ТоталЕнерџис 1 милијарда долари од буџетски средства за да ги откаже плановите за изградба на ветерни паркови покрај источниот брег на САД и наместо тоа да ги насочи инвестициите кон нафта и гас.

Обединетото Кралство, Австралија, Нов Зеланд и Канада

Обединетото Кралство ги повика граѓаните да останат смирени додека цените на горивото растат, избегнувајќи повици за намалување на побарувачката и ограничувајќи ги мерките на финансиска поддршка за оние што користат нафта за греење на домовите. Министерката за финансии, Рејчел Ривс, разгледува планови за дополнителни средства во фонд управуван од локалните совети за помош на ранливите за време на финансиски кризи, но ја отфрли универзалната поддршка што беше понудена за време на последната енергетска криза.

Меѓународната агенција за енергија ги предупреди владите да не даваат општи субвенции како реакција на кризата и ги советуваше наместо тоа да ја насочат поддршката кон оние на кои им е најпотребна. Нов Зеланд најави неделни парични исплати за речиси 150.000 семејства „во средината под притисок“, како дел од пакет за олеснување на трошоците за гориво.

Австралија воведе намалување од 50% на акцизата за гориво за три месеци и објави национален план за безбедност на снабдувањето со гориво. На сегашното ниво на опасност, ги охрабрува возачите „да купуваат само онолку гориво колку што им е потребно“ и наведува дека доброволните избори ќе помогнат да се избегне влијанието од повисоките цени. Канада, пак, се воздржа од интервенција за ублажување на растот на цените.

Европската Унија

Европската Унија повика на побрз премин кон чиста економија – главно поткрепена со домашни обновливи извори – иако некои од нејзините членки го забавуваат тоа. Минатата недела Италија го одложи својот план за укинување на јагленот за повеќе од една деценија, додека германскиот канцелар Фридрих Мерц предложи подолго задржување на електраните на јаглен и повика на забрзување на изградбата на електрани на гас. Неколку влади на ЕУ најавија субвенции за гориво и намалување на даноците за да ги заштитат потрошувачите од ценовните скокови.

Во средата, Европската комисија предложи да ја ослабне својата цена на јаглеродот со укинување на автоматското поништување на дополнителните дозволи во резервниот фонд. Таа исто така вети дека ќе наложи пониски даноци за електричната енергија отколку за фосилните горива, што би ја намалило зависноста од увоз преку забрзување на преминот од бензински автомобили и гасни котли.

Дан Јоргенсен, комесар за енергија на ЕУ, во вторникот ги повика земјите членки да штедат енергија во согласност со препораките на МАЕ. Повеќето земји се воздржаа од воведување строги мерки за намалување на побарувачката, но Словенија започна со штедење на горивото на бензинските пумпи, а Литванија ги преполови цените на домашните железнички билети за следните два месеци.

Азија

Јагленот се враќа низ Азија, која е најсилно погодена од енергетската криза. Индија нареди електраните на јаглен да работат со полн капацитет и да избегнуваат планирани прекини, додека Јапонија повторно дозволува помалку ефикасни електрани на јаглен на пазарот на електричната енергија. Јужна Кореја ги укина ограничувањата за производство на електрична енергија од јаглен и најави одложување на планираното укинување. Бангладеш, Тајланд и Филипините исто така го зголемуваат производството на електрична енергија од најзагадувачкото фосилно гориво.

Кина, втората најголема економија во светот, е помалку изложена на кризата од своите соседи. Во последните години значително го зголеми производството на енергија – од фосилни, нуклеарни и обновливи извори – и изгради големи стратегиски резерви на нафта. Државните рафинерии избегнуваат увоз на иранска сурова нафта поради страв од исклучување од меѓународните пазари, но независните рафинерии „чајници“ продолжуваат да ја преработуваат за домашна употреба.

Земјите од јужна и југоисточна Азија презедоа најголеми чекори за намалување на побарувачката на енергија. Шри Ланка воведе штедење на горивото и четиридневна работна недела. Виетнам ги повика работодавците да им дозволат на вработените да работат од дома. Водителите на вести во Тајланд ги соблекоа сакоата во живо, додека владата ги повика граѓаните да користат помалку клима-уреди и им нареди на службениците да носат кошули со кратки ракави без вратоврски. Исто така, ја намали температурата во владините канцеларии на 26–27°Ц и се приклучи кон другите земји во регионот со повици за помалку возење, повеќе користење јавен превоз и поттик за споделување на возилата.

Африка

Повеќето африкански земји се нето-увозници на рафинирани нафтени производи и големиот удел на земјоделци ги прави особено ранливи на растот на цените на ѓубривата, кои се погодени од зголемените енергетски трошоци и недостигот од извоз од Заливот.

Неколку земји воведоа итни мерки за справување со шокот. Во вторникот, Јужна Африка ја намали давачката за гориво за еден месец. Танзанија минатиот месец му наложи на своето министерство за енергија да ги зајакне стратегиските резерви на гориво, а потоа постави нова горна граница за цената на бензинот во Дар ес Салам. Етиопија воведе посебна субвенција за гориво, а Зимбабве планира да го зголеми мешањето на горивото со етанол. Јужен Судан почна со штедење на електричната енергија во главниот град Џуба, додека Маврициус го ограничи снабдувањето со електрична енергија за неосновните намени.

Јужна Америка

Низ Јужна Америка, која има долга традиција на државно субвенционирано гориво, десничарските влади во голема мера се спротивставија на повиците за ограничување на растот на цените. Новиот претседател на Чиле, Хосе Антонио Каст, ги зголеми цените на горивото само неколку недели по стапувањето на функцијата за да ги усогласи со глобалните цени. Владата најави мерки за ублажување на ударот, како замрзнување на цените на јавниот превоз до крајот на годината.

Во средата, владата на Аргентина го одложи планираното зголемување на даноците на течните горива и јаглерод диоксид. Потегот доаѓа неколку дена откако администрацијата на Хавиер Милеј, претседателот што ги негира климатските промени, изјави дека ќе им дозволи на домашните компании доброволно да мешаат до 15% етанол во бензинот.

Бразил, пак, делумно е заштитен од ценовните шокови благодарение на големата флота возила што можат да работат на каква било комбинација од етанол и бензин. Возачите можат да ги полнат резервоарите со етанол произведен од домашна шеќерна трска наместо да зависат од увозот на фосилни горива.

ТОП ВЕСТИ

ПОСЛЕДНИ ВЕСТИ