Извештајот „Состојба на младите 2025“ покажува дека 15 проценти од Полјаците родени помеѓу 1995 и 2006 година не планираат да имаат деца, а демографските проекции на Обединетите нации предвидуваат дека населението на земјата би можело да се намали за повеќе од половина до 2100 година, објавува Јуроњуз.
Бидејќи повеќето васектомии во Полска се изведуваат во приватни клиники, нема прецизна статистика од Националниот фонд за здравство. Сепак, се проценува дека околу пет илјади вакви процедури се изведуваат годишно. Услугата стана комерцијализирана, а рекламите може да се видат онлајн и на билборди.
Матеуш Сивик, сопственик на клиника за васектомија во Варшава, потврди за Јуроњуз хелт дека популарноста на постапката значително расте. „Во последниве години, забележавме систематско зголемување на интересот за васектомијата. На годишно ниво, растот е околу 15 проценти“, рече тој. Според него, тоа е постепен процес што е главно последица на „поголема достапност на информации и кршење на социјалните стереотипи“.
Сивик наведува дека популацијата на пациенти е социјално разновидна. „Претежно тоа се мажи во стабилни врски, со две или повеќе деца, кои свесно донеле одлука да престанат да го прошируваат своето семејство“, рече тој.
Еден таков пример е Камил Павелски, психолог и инфлуенсер кој се занимава со теми за машкост. Тој ја претрпел постапката во 2020 година, две години по раѓањето на неговото второ дете. „Бев мотивиран од фактот што не сакав мојата сопруга да прима хормонска терапија бидејќи знаевме дека тоа има лош ефект врз нејзиното здравје и функционирање. Во исто време, бевме сигурни дека не сакаме повеќе деца“, објаснува Павелски.
Иако е популарна фигура во Полска како блогер кој промовира машкост и одговорност, откако јавно ја објави својата одлука, не ја доби поддршката што ја очекуваше. „Парадоксално, најголемата омраза дојде од мажите. Од друга страна, добив огромна поддршка од жените“, рече тој. „Мислам дека ова е многу машка одлука. Секако, не би ја препорачал оваа постапка на луѓе кои размислуваат да имаат деца во иднина.“
За разлика од васектомијата, лигатурата на јајцеводите на барање е забранета во Полска. Постапката е регулирана со член 156-1 од Кривичниот законик, кој пропишува затворска казна од 3 до 20 години за предизвикување сериозни телесни повреди, вклучително и трајна невозможност за зачнување.
„Во повеќето западноевропски земји, лигатурата на јајцеводите е легална. Гинеколозите од странство често се изненадени што постои таков закон во нашата земја и дека можноста за извршување на оваа постапка е ограничена само на медицински причини“, вели Рафал Задикович, специјалист по гинекологија и акушерство.
Ограничениот пристап доведе до бум во медицинскиот туризам, особено во соседните земји како Германија, Чешка и Словачка, каде што клиниките нудат пакети на полски јазик што вклучуваат превоз и сместување. „Полските пациенти се едуцирани и повеќе не ни прашуваат за постапката во земјата. Тие едноставно се обраќаат на институции во странство“, додаде Задикович.
Двата методи на стерилизација се легални во Западна Европа, но статистиката покажува дека паровите сè повеќе ја претпочитаат васектомијата бидејќи се смета за поедноставна и помалку инвазивна. Во Франција, бројот на васектомии се зголемил од 1.940 во 2010 година на повеќе од 30.000 во 2022 година, особено кај мажите под 40 години. Интересот полека расте и во Шпанија и Австрија, додека во Италија стапката останува ниска.
Според списанието „Лансет“, васектомијата е најраспространета во Северна Америка (12%), Океанија и Северна Европа (11%). Во Канада, тоа е најпопуларниот метод на контрацепција, а високи стапки се пријавени и во Обединетото Кралство, Нов Зеланд и Јужна Кореја. Нема такви податоци за Полска.
Дебатата за пристапот до стерилизацијата се одвива во контекст на алармантно ниска стапка на наталитет. Стапката на фертилитет во 2024 година падна на рекордно ниско ниво од околу 1,10 до 1,16 деца по жена. Ова ја смести Полска на третото место од дното меѓу земјите на ОЕЦД, пред Чиле и Јужна Кореја. Просечната стапка на фертилитет во ЕУ во 2023 година изнесуваше 1,38 деца по жена.
Во Полска се води жива дебата за тоа како да се промени овој негативен тренд. Иако програмата за финансиска поддршка на семејствата е во сила од 2016 година, таа не дава одговор на клучното прашање: зошто луѓето кои би можеле да имаат деца на крајот одлучуваат да не ги имаат?
