Тој ги надмудри сите, но неговата победа може да биде краткотрајна.
Најдолгогодишниот премиер во блокот, кој се соочува со избори за помалку од еден месец на кои се очекува да изгуби, долго време е трн во окото на Брисел, а со тоа и на Париз, Берлин и низа други главни градови. На состанокот на Европскиот совет во четврток немаше знак, дури и додека се подготвува да замине, дека е помалку тврдоглав – или повеќе почитуван, објави Политико.
„Никој не може да го уценува Европскиот совет, никој не може да ги уценува европските институции“, изјави претседателот на Европскиот совет, Антонио Коста, кој претседаваше со состанокот, пред новинарите со невообичаено остар јазик. „Она што го прави Унгарија е целосно неприфатливо.“
Унгарскиот премиер го прекрши ветувањето што го даде на самитот во декември за одобрување на заемот. Со тоа, тој ја поткопува самата суштина на процесот на донесување одлуки на ЕУ, кој се заснова на тоа владите да се придржуваат до цврстите обврски, рекоа лидерите.
Орбан „крши еден од основните принципи на нашата соработка“, изјави германскиот канцелар Фридрих Мерц кратко по самитот. Неговото одбивање да го одобри заемот за Украина откако формално даде согласност во декември „е сериозно кршење на лојалноста меѓу земјите-членки, ја поткопува способноста на Европската Унија да дејствува и го уништува угледот на ЕУ како целина“.
Додека Европа изгледа беспомошна пред ескалацијата на војната на Блискиот Исток, лидерите се надеваа дека барем ќе обезбедат проток на пари во Украина за да ѝ помогнат во одбраната од Русија – во конфликт каде што ЕУ смета дека навистина има влијание. Но, расположението беше мрачно. Дури и украинскиот претседател Володимир Зеленски, кој се приклучи на состанокот преку видео врска и долго време е зрак на оптимизам на собирите на ЕУ, се чини дека овој пат само ги влоши работите.
Остри критики
Лидерите на ЕУ се поделија во две групи за да се обидат да го убедат Орбан да се предомисли. Повеќето, вклучувајќи го и Коста, го засилија притисокот.
„Критиките беа исклучително остри и постоеше чувство дека вака едноставно не може да се продолжи понатаму“, изјави шведскиот премиер Улф Кристерсон пред новинарите. „Никогаш не сум слушнал некој на самит на ЕУ да биде толку остро критикуван“.
Коста додаде дека ниту еден лидер никогаш претходно не ја преминал „оваа црвена линија“.
Имаше и такви што се обидоа со спротивниот пристап. Италијанската премиерка Џорџа Мелони и, помалку срдечниот, белгискиот премиер Барт де Вевер се обидоа да се повикаат на егото на Орбан, изразувајќи симпатија и разбирање за неговата позиција, изјавија пет дипломати и еден функционер на ЕУ за Политико под услов на анонимност.
„Со него мора да се постапува како со шестгодишно дете, мора да му се додворувате“, рече еден дипломат.
Пред самитот, ЕУ изработи компромис за кој се надеваше дека ќе му овозможи на Орбан да го спаси образот во изборната кампања, а сепак да го одобри заемот. Според двајца дипломати и еден функционер на ЕУ, блокот бил подготвен да ја одложи исплатата на парите сè додека нафтата не почне да тече низ нафтоводот „Дружба“, кој носи руска нафта до Унгарија и беше оштетен во напад со руски беспилотни летала во јануари.
Во последните недели, унгарскиот премиер го поврза проблемот со нафтоводот со заемот и ја обвини Украина дека не го поправа „Дружба“ од политички причини, претворајќи го во изборно прашање и претставувајќи се како заштитник на интересите на својата земја. Зеленски рече дека не сака да го поправа нафтоводот што Русите постојано го напаѓаат и кој помага во финансирањето на инвазијата на неговата земја. Коста за време на својата прес-конференција рече дека Русија го оштетила нафтоводот 23 пати од почетокот на тоталната инвазија.
„Денес ја прекинав нафтената блокада што ни ја наметна Зеленски“, рече Орбан по самитот. „Значи, ги одбранив интересите на земјата“.
По изборите
Мерц беше меѓу лидерите кои се надеваа дека украинскиот претседател ќе го искористи своето обраќање на самитот за да ги намали тензиите и да го убеди Орбан дека ќе го поправи нафтоводот. Наместо тоа, Зеленски премина во офанзива.
„Зеленски се однесуваше поостро отколку што очекувавме“, рече еден владин претставник, кој, како и другите во статијата, зборуваше анонимно. „Можеби верува дека може да чека“, додаде тој, сугерирајќи дека Зеленски можеби смета дека Орбан „ќе ја смени плочата по изборите“ ако победи.
Иако на Украина очајно ѝ се потребни 90 милијарди евра од ЕУ, Зеленски сега има повеќе време откако Меѓународниот монетарен фонд одобри заем од 8,1 милијарда долари кон крајот на минатиот месец. Како што објави Политико, Киев треба да има доволно пари за да остане солвентен до почетокот на мај.
Непријателството меѓу Орбан и Зеленски е длабоко, според висок дипломат на ЕУ, а затегнатите односи беа целосно видливи во четврток.
Кога Зеленски се појави на екраните, унгарскиот премиер стана од своето место и застана зад другите лидери, гледајќи го со презир, рече дипломатот.
По 90 минути, бидејќи Зеленски не отстапуваше од својот став, а Унгарецот не попушташе, лидерите одлучија да ја прекинат дебатата и издадоа соопштение во кое се вели дека „Европскиот совет ќе се врати на ова прашање на следниот состанок“.
Сега сè се сведува на исходот од унгарските избори на 12 април. Доколку Орбан изгуби, неговиот наследник би можел да биде мотивиран да ја укине блокадата на Будимпешта во замена за деблокирање на фондовите на ЕУ.
Еден национален функционер рече дека „Франција и Германија не беа подготвени да потрошат многу време“ или „политички капитал“ за да го убедат Орбан во четврток и дека „немаа никаква желба да му помогнат на неговата изборна кампања“.
Доколку Орбан биде повторно избран – што многу лидери го сметаат за веројатно – тој можеби ќе биде поподготвен да го одобри заемот откако нафтата повторно ќе тече низ Дружба.
Но, ако не го стори тоа, на состанокот на лидерите во Кипар на 23 и 24 април ќе бидат разгледани низа казнени мерки, вклучувајќи замрзнување на дополнителни средства, тужба против Унгарија пред највисокиот суд на ЕУ, парични казни, па дури и таканаречената нуклеарна опција, Член 7, со која земјите се лишуваат од правото на глас во ЕУ.
Непријатна тишина
Атмосферата за време на дебатата во четврток понекогаш беше „ледена“, со „непријатна тишина“, рече холандскиот премиер Роб Јетен.
Тоа значи дека сагата за заемот на ЕУ за Украина, за кој блокот се надеваше дека ќе биде решен на самитот во октомври, е одложена за најмалку уште еден месец.
Дали тоа беше неуспех на моќта на убедување на европските лидери? Можеби не. „Орбан немаше намера да се согласи во секој случај“, рече еден дипломат на ЕУ.
Повеќето лидери на ЕУ се надеваат дека ова беше неговиот последен чин.
