Познати детали
Во телеграмата ја пренесува израелската проценка дека иранскиот режим „не се крши“ и е подготвен да „се бори до крај“, и покрај атентатот врз врховниот лидер Али Хамнеи на 28 февруари 2026 година и кампањата за бомбардирање спроведена од Соединетите Американски Држави и Израел. Претходно оваа година режимот уби илјадници луѓе за време на големи антивладини протести, иако точната бројка е непотврдена.
Доколку голем број Иранци повторно се вратат на улиците, израелските функционери проценуваат дека „луѓето ќе бидат заклани“ бидејќи Корпусот на Исламската револуционерна гарда, главната воена сила во земјата, е „на чело“. Автентичноста на документот ја потврдиле двајца функционери на Стејт департментот.
И покрај таквата мрачна прогноза, израелските власти, според депешата, изразиле надеж за народно востание и ги повикале САД да се подготват да ги поддржат демонстрантите доколку тоа се случи. Документот ги сумира неодамнешните состаноци на американските власти со високи членови на Националниот совет за безбедност на Израел и министерствата за одбрана и надворешни работи, одржани минатата среда и четврток.
Јавни повици
Веста доаѓа во време кога синот поранешниот владетел на Иран, Реза Пахлави, ги повикува Иранците да излезат на улиците оваа недела за да го одбележат древниот персиски Фестивал на огнот, познат како Чахаршанбе сури.
Во телевизиско обраќање на првиот ден од нападот израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху порача дека неговата земја „ќе удри силно против терористичкиот режим и ќе создаде услови кои ќе му овозможат на храбриот ирански народ да го отфрли јаремот на овој убиствен режим“. Тој упати сличен апел минатата недела.
Израелската амбасада во Вашингтон соопшти дека Израел е „фокусиран на елиминирање на воените капацитети на режимот – за доброто на сите“. „Иранците постојано ги ризикуваа своите животи излегувајќи на улиците, вклучително и овој јануари“, се наведува во соопштението.
„Постојат опозициски групи кои со години работат независно за да го соборат режимот“. Други израелски претставници велат дека нападот врз Иран е успех дури и ако нема народно востание. „Секој ден со кој го ослабуваме овој режим е добивка за државата Израел“, кажа Зеев Елкин, член на израелскиот кабинет за безбедност.
Реакции на експерти
Наргес Баџогли, експерт за Иран на Универзитетот Џонс Хопкинс, вели дека Иранците долго време се скептични кон намерите на Израел и дека многумина ќе ги сметаат двосмислените пораки на телеграмата како бездушни и експлоататорски за животите на Иранците.
„Мислам дека многу луѓе ќе се чувствуваат многу предадени од оваа проценка“, вели Баџогли. Таа додава дека напорите на Израел да поттикне востание без оглед на жртвите се во согласност со деценискиот напор за постигнување на „фрагментација на Иран“ и „колапс на државата“.
„Еден од начините да се постигне тоа е да се создадат повеќе можности каде што оружјето на државата е насочено против населението. Целта не е да се создаде либерална демократија за иранскиот народ, туку да се продлабочи јазот меѓу општеството и државата“, кажа таа.
Сузан Малони, експертка за Иран и потпретседателка на Институтот Брукингс, верува дека американските и израелските претставници треба да ја земат предвид ранливоста на невооружените ирански демонстранти. „Иранскиот народ во моментов е во голема опасност од режимот и би било жално да бидат искористени како пиони во обид за понатамошно ескалирање на ситуацијата“, кажа таа.
Промена на американскиот став
Ставот на администрацијата на Трамп за заканата со која се соочува иранската опозиција се промени од почетокот на војната. Претседателот Доналд Трамп првично ги повика Иранците да „ја преземат својата влада“, но неодамна призна дека иранските безбедносни сили ќе ги убијат демонстрантите.
„Тие буквално имаат луѓе со митралези на улиците, пукајќи во луѓе ако сакаат да протестираат“, изјави Трамп за Фокс њуз. „Навистина мислам дека тоа е голема пречка за луѓето кои не се вооружени“, додаде тој.
Претставник на Белата куќа, зборувајќи анонимно за протечениот допис, кажа дека Трамп „не сака да гледа страдање никаде, вклучително и во Иран, каде што терористички режим ги масакрира демонстрантите пред претседателот да интервенира, а сега ги таргетира цивилите низ целиот регион“. Американските претставници, исто така, велат дека повеќе не се стремат да го соборат иранскиот клерикален и воен естаблишмент.
Војна без крај на повидок
Иако нападите меѓу САД и Израел значително ја ослабнаа иранската војска, отпорноста на режимот е една од многуте варијабли што администрацијата на Трамп се чини дека погрешно ја проценила во војна која сега е во третата недела без да ѝ се гледа крајот.
Израел и САД погодија илјадници цели во Иран, вклучувајќи нуклеарна инфраструктура, залихи на балистички ракети, полициски станици и контролни пунктови на цивилните безбедносни сили познати како Басиџ. Во понеделникот клучните сојузници на САД го отфрлија барањето на Трамп да испрати воени бродови за да помогне во повторното отворање на Ормускиот теснец, кој Иран го затвори на почетокот на војната.
Израел очекуваше дека убиството врз врховниот лидер на Иран минатиот месец ќе предизвика „повеќе хаос“ во рамките на режимот, им кажале израелските претставници на своите американски колеги. Сепак, во последниве денови, моќта на Исламската Република се одрази во нејзината способност да продолжи да лансира балистички ракети и беспилотни летала „каде и да сакаат“.
Малони изјави дека е изненадена што Израелците ја потцениле отпорноста на режимот. „Таа навистина изненадувачки лоша проценка е интересна со оглед на импресивното ниво до кое израелското разузнавање продрело во Иран. Очигледно тоа е во коренот на стратегиската грешка во која Израел и САД заедно упаднаа“, кажа таа.
Ситуацијата во Техеран
И покрај извештаите дека синот и наследник на покојниот врховен лидер бил ранет во воздушен напад, израелските претставници велат дека Моџтаба Хамнеи е „сè уште на власт“ и „поусогласен“ со тврдокорните на Револуционерната гарда отколку неговиот татко.
Тие шпекулираат дека режимот може да го омекне својот став ако новиот врховен лидер биде убиен, но забележуваат дека тој е „тврдоглав“ и ќе мора да биде „срушен одвнатре“. Денес израелската војска тврди дека го убила командантот на Басиџ, сила од околу еден милион припадници, како и шефот на Врховниот совет за национална безбедност на Иран.
