Неговите коментари доаѓаат неколку недели откако САД ја нападнаа Венецуела и го киднапираа нејзиниот претседател, а во контекст на повторените закани на Доналд Трамп за анексија на Гренланд. Гутереш кажа дека верува оти основачките принципи на ОН, вклучително и еднаквоста на земјите-членки, сега се под закана.
Американскиот претседател Доналд Трамп е остар во своите критики кон Обединетите нации. Тој го искористи своето обраќање пред Генералното собрание минатиот септември за да ја доведе во прашање целта на ОН, тврдејќи дека тој самостојно „окончал седум бескрајни војни“ и дека ОН „дури и не се обиделе да помогнат во ниту една од нив“.
„Подоцна сфатив дека ОН не беше таму за нас“, рече Трамп во тоа време. Соочен со таа проценка, Гутереш призна дека неговата организација се бори да ги натера членките да се придржуваат кон меѓународните закони утврдени во Повелбата на ОН. Тој инсистираше дека ОН е „исклучително ангажирана“ во решавањето на големите глобални конфликти.
„Но, ОН нема влијание – големите сили имаат посилно влијание“, кажа тој, прашувајќи дали тоа влијание се користи за создавање трајни решенија или само за брзи решенија. „Постои голема разлика помеѓу тие две работи“, забележа тој.
Гутереш кажа и дека на неговата организација ѝ е потребна реформа за да се справи со „драматичните проблеми и предизвици“ со кои се соочуваат нејзините 193 членки. „Постојат такви кои веруваат дека моќта на правото треба да се замени со правото на моќ“, кажа шефот на ОН.
Тој нагласи дека Советот за безбедност на ОН, создаден за одржување на меѓународниот мир и безбедност, повеќе не го претставува светот и е „неефикасен“. Секоја од постојаните членки на советот – Франција, Кина, Русија, Обединетото Кралство или САД – може да стави вето на резолуциите. И Русија и САД ја искористија таа моќ за да ги спречат глобалните напори за прекин на војните во Украина и Газа.
Гутереш тврди дека ветото се користи за промовирање на интересите на поединечните членки и го критикуваше фактот дека „три европски земји“ се постојани членки. Тој повика на промени во составот на советот со цел да се „врати легитимитетот“ и „да се даде глас на целиот свет“, како и да се ограничи моќта на ветото со цел да се избегнат „блокади“.
Поранешниот португалски премиер ја презеде функцијата шеф на ОН во 2017 година и ќе ја напушти функцијата на крајот од оваа година. Во своите годишни обраќања до Генералното собрание, тој предупреди на свет во хаос, „полн со конфликти, неказнивост, нееднаквост и непредвидливост“, и го идентификуваше „дрско кршење на меѓународното право“ како еден од најголемите предизвици.
Еден од клучните конфликти за ОН беше Газа. Во текот на поголемиот дел од војната, ОН беше спречена да дистрибуира помош во Појасот Газа бидејќи Израел го блокираше влезот на меѓународните хуманитарни организации. На прашањето дали ги смета ОН за немоќни во Газа, Гутереш одговори:
„Секако, но да бидеме јасни. Долго време, Израел велеше дека хуманитарната помош не се дели затоа што ОН не може да го стори тоа. Секако, секогаш кога Израел не ни дозволуваше да влеземе во Газа, ние не можевме да влеземе во Газа. А потоа имаше прекин на огнот и масовен проток на хуманитарна помош“, објасни тој, нагласувајќи: „Бевме подготвени, под услов да ги имавме условите“.
Пред неколку дена, Гутереш изјави пред Генералното собрание на ОН дека „решавањето на проблемите од 1945 година“ нема да ги реши проблемите од 2026 година, осврнувајќи се на основачката структура на организацијата. Прашањата за смртта на мултилатерализмот стануваат сè погласни, но Гутереш кажа дека останува позитивен.
„Мислам дека луѓето понекогаш се неподготвени да се соочат со моќните. Но, вистината е дека ако не се соочиме со моќните, никогаш нема да можеме да имаме подобар свет“, заклучи тој.
