Српски разузнавачки службеници тестирале звучни топови врз кучиња во соработка со озлогласената руска безбедносна служба, ексклузивно објави Политико.
Документите потврдуваат дека администрацијата на претседателот Александар Вучиќ спровела експерименти со моќни звучници, колоквијално познати како звучни топови, две недели откако антивладин протест во Белград беше нарушен од она што демонстрантите го опишаа како парализирачки звучен удар.
Заедничкото тестирање на звучно оружје врз животни ја истакнува длабочината на безбедносната соработка меѓу Русија — најагресивниот противник на Европската Унија — и Србија, кандидат за членство во Унијата чии преговори стагнираат, а чија влада се соочува со сериозен предизвик.
Долгометните акустични уреди, познати како ЛРАД, се рекламираат за комуникација на големи растојанија, но кога се користат од блиска дистанца можат да предизвикаат оштетување на слухот. Исто така е пријавено дека можат да предизвикаат главоболки, вртоглавица и мачнина. Владата негира дека користела звучни топови против демонстрантите.
Србија е зафатена од најголемото протестно движење во последните децении. Повеќе од една година, десетици илјади луѓе — а повремено и стотици илјади — излегуваат на улиците низ целата земја, организирајќи редовни масовни собири што ја одразуваат сè подлабоката лутина кон власта.
На 15 март 2025 година, за време на еден од најголемите протести, ненадеен, заглушувачки звук се прошири по главниот булевар во Белград, предизвикувајќи бран луѓе што се виткаа и бегаа во паника, вели Политико.
Видеоснимки направени од повеќе агли покажуваат како нарушувањето се шири низ густо собраната маса, по што луѓето почнуваат да бегаат. Демонстрантите што се јавиле во белградските болници пријавиле мачнина, повраќање, главоболки и вртоглавица. Тие изјавиле дека слушнале звук налик на „група моторџии“ или „локомотива“ што се движи кон нив.
Откако првично ги отфрли обвинувањата дека властите употребиле звучен топ, Вучиќ изјави дека „целосна истрага ќе биде спроведена во рок од 48 часа и дека сите одговорни за ваквите брутални измислици и лаги ќе одговараат“.
Министерот за внатрешни работи Ивица Дачиќ исто така негираше каква било злоупотреба, инсистирајќи дека Србија „не користела никакви нелегални средства, вклучително и таканаречен звучен топ“.
Еден месец по протестот, српската разузнавачка агенција БИА објави извештај што го нарачала од руската Федерална служба за безбедност, во кој се наведува дека уреди со висок децибел „не биле користени за време на протестите“ и дека немало масовно „психолошко, морално и физичко влијание врз луѓето“.
Министерството за внатрешни работи на Србија не одговорило на барањето за коментар.
Тестирање врз животни
Според документите што ги видел Политико, тестовите врз животни биле спроведени како дел од истрагата по протестот. Документите биле подготвени од БИА и од едно владино министерство.
Целта била да се утврди дали симптомите што ги опишале демонстрантите се во согласност со ефектите од звучните топови, за кои српските власти претходно признаа дека полицијата ги поседува.
Околу две недели по протестот, српски и руски разузнавачки специјалисти собрале група кучиња на тест-локација на БИА за да го проценат „ефектот на емитерите врз биолошки објекти“. Кучињата биле избрани како испитни субјекти поради „нивната висока чувствителност на акустични влијанија“.
Животните биле изложени на два модела ЛРАД — ЛРАД 100 икс МАГ-ХС и ЛРАД 450 икс-ел — произведени од американската компанија Генасис, на растојанија од 200, 150, 100, 50 и 25 метри, се наведува во документите.
Техничките податоци за овие модели покажуваат дека можат да емитуваат звук до 150 децибели, што е еквивалентно на звук од млазен авион при полетување.
Документите исто така укажуваат дека тестовите можеби биле спроведени без неопходните одобренија за експерименти врз животни.
„Министерството за земјоделство, шумарство и водостопанство нема информации дали биле спроведени тестови за ефектите од ЛРАД 100 икс и ЛРАД 450 икс-ел, како и други тестови за ефектите од други уреди врз кучиња“, се наведува во документите.
„Ова Министерство никогаш не примило барање за одобрување на тестирање врз животни и затоа не е донесена одлука со која се одобрува конкретниот тест, ниту други слични тестови“, се додава.
Данило Ќурчиќ, српски адвокат за човекови права, изјави дека кучињата биле „подложени на експерименти или злоупотреба“, како што е дефинирано со Законот за благосостојба на животните во Србија.
Тој рече дека според српскиот закон, експериментите врз животни треба однапред да бидат регистрирани и одобрени од надлежните тела — вклучително и етичка комисија — и изречно забранува тестирање на животни за „испитување на оружје и воена опрема“.
Радомир Лазовиќ, опозициски политичар, ги опиша тестовите како „дел од кампањата на Александар Вучиќ за прикривање на употребата на звучни топови против сопствениот народ за време на протестите во март“.
„Илјадници луѓе минатата година ги почувствуваа масовните ефекти од ова звучно оружје врз своја кожа“, рече тој.
Во својот извештај за експериментите врз кучињата, ФСБ наведува: „При пренос на основните и тест-сигналите, биолошките објекти (кучињата) не почувствувале непријатност (промени во однесувањето) на испитуваните растојанија. Кучињата беа проверени три дена по тестовите и не покажаа никакви промени во нивната состојба.“
