Кога претседателот Доналд Трамп ги повика земјите да се приклучат во еден глобален потфат против Иран и да испратат бродови за да се отвори Ормускиот теснец, чие речиси комплетно затворање ја држи светската економија во менгеме, беше одбиен од некои од најблиските сојузници на Америка.
Мерц во средата на германските пратеници им рече дека се согласува дека Иран не смее да претставува закана за своите соседи, но изрази сомнежи во оправданоста на американско-израелската војна.
„До ден-денес, нема убедлив план како оваа операција би можела да успее. Вашингтон не нè консултираше и не рече дека европската помош е неопходна“, им рече тој на пратениците.
„Ние би советувале да не се следи овој курс на дејствување како што се следел. Затоа изјавивме дека додека трае војната, нема да учествуваме во обезбедувањето слобода на пловидба во Ормускиот теснец, на пример, со воени средства.“
Европските лидери го отфрлија директното вклучување во американско-израелските воени операции против Иран, претпазливи да не бидат вовлечени во непредвидлив конфликт чии цели не ги разбираат целосно и кој е непопуларен кај нивните граѓани.
Со тоа, тие пресметуваат дека придобивките од останувањето настрана ги надминуваат повеќекратните ризици за трансатлантските врски, кои веќе се под силен притисок — од војната во Украина до трговските спорови.
Министерот за одбрана на Мерц, Борис Писториус, во понеделникот беше подеднакво директен како и неговиот шеф: „Ова не е наша војна, ние не ја почнавме.“ Како ехо на германската позиција, францускиот претседател Емануел Макрон исто така рече: „Ние не учествуваме во конфликтот“.
Европејците против војната со Иран
Европејците долго време стравуваат дека разгневувањето на Трамп би можело да значи дека тој ќе ги остави сами околу Украина или ќе се обиде да го натера Киев да прифати договор што ѝ одговара на Москва. Дури и самото постоење на сојузот НАТО беше доведено во прашање, со земјите вознемирени од плановите на Трамп да го преземе Гренланд од сојузничката Данска во почетокот на годината.
Иако не даде никаков знак дека планира да ги казни сојузниците од НАТО, Трамп рече дека тие направиле „многу глупава грешка“ што не им се приклучиле на САД во воените операции во Иран.
Трамп упати особено остри критики кон британскиот премиер Кир Стармер, за кого рече дека „не е Винстон Черчил“, лидерот на Британија за време на Втората светска војна.
Но Стармер и другите имаат поддршка од јавноста. Анкета на Југов покажа дека Британците се против нападите со 49 % наспроти 28 %.
Тоа ги натера популистичката партија Реформ УК на Најџел Фараж и опозициските конзервативци да ја ублажат својата првична поддршка за американските и израелските напади и дури да понудат одредена поддршка.
„Јас сум најголем критичар на Кир Стармер, но војната со зборови што доаѓа од Белата куќа е детинеста“, изјави лидерот на конзервативците Кеми Баденох.
„Не сакам да гледам како нашиот премиер е укоруван од странски лидери“, рече Роберт Џенрик од Реформ УК.
Во Шпанија, премиерот Педро Санчез брзо ги осуди нападите врз Иран како непромислени и незаконски и ги отфрли заканите на Трамп дека ќе ја намали трговијата со Шпанија ако не дозволи заедничките бази да се користат за војната.
„Ние сигурно нема да бидеме ничии вазали, нема да толерираме никакви закани и ќе ги браниме нашите вредности“, рече во март заменик-премиерката Марија Хесус Монтеро.
Ставот на владата е масовно поддржан од Шпанците, при што 68 % во анкета на компанијата 40дб изјавиле дека се против војната.
Едно истражување на АРД Дојчланд тренд покажа дека 58 % од Германците се против војната, додека 25 % ја поддржуваат. Критики дојдоа дури и од крајнодесничарската партија Алтернатива за Германија, која претходно ѝ се умилкуваше на администрацијата на Трамп.
„Доналд Трамп започна како претседател на мирот — ќе заврши како претседател на војната“, рече нејзиниот копретседател Тино Хрупала.
Европејците се обидуваат да се справат со непредвидливоста на Трамп
Европските влади велат дека не сакаат да влезат во војна за која не биле прашани и во која не го гледаат крајниот исход.
Еден европски функционер, кој побарал да остане анонимен поради чувствителноста на темата, рекол за Ројтерс дека американските воени цели не се дефинирани или јасни и веројатно се различни од израелските, особено во однос на промената на режимот.
Како уште еден знак за затегнатите односи, Мерц и други го критикуваа Трамп за олеснувањето на нафтените санкции кон Русија во обид да се намалат високите глобални цени, оценувајќи дека САД ги ставиле сојузниците пред свршен чин.
Европските сили реагираа на војната во Иран, но под свои услови.
Стармер изјави дека Обединетото Кралство работи со сојузниците на план за повторно отворање на Ормускиот теснец, низ кој се транспортираат 20 % од светската нафта.
Франција се обидува да формира коалиција за обезбедување на теснецот откако ќе се стабилизира безбедносната состојба — и тоа без улога на САД.
Париз во изминатата недела консултира европски, азиски, вклучително и Индија, и арапски земји од Заливот за план што би вклучувал придружба на танкери и трговски бродови со воени бродови.
Таквиот план ќе вклучува политички и технички разговори, вклучително и со поморската индустрија, осигурителните компании и други, рече Макрон: „Оваа работа ќе бара разговори и деескалација со Иран.“
На крај, европските лидери се обидоа пред сè да покажат единство и научија да се справуваат со она што го гледаат како непредвидливо лидерство на Трамп.
Шефицата на надворешната политика на ЕУ Каја Калас изјави за Ројтерс во интервју оваа недела дека блокот е „сега посмирен, затоа што очекуваме постојано да се случуваат непредвидливи работи и го прифаќаме тоа, да ставиме малку мраз на главите и да останеме смирени и фокусирани“.
