Претседавачот на ОБСЕ, швајцарскиот министер за надворешни работи Ињацио Касис, и генералниот секретар на организацијата Феридун Хади Синирлиоглу, во четвртокот, на 5 февруари, отпатувале во дводневна посета на Москва, каде што се сретнале со министерот за надворешни работи Сергеј Лавров.
Како што соопшти ОБСЕ ден пред патувањето, разговорите ќе бидат фокусирани на значењето на одржливиот мултилатерален дијалог и континуираниот ангажман на ОБСЕ како платформа за дијалог и обновена конструктивна размена на мислења заради решавање на пошироките безбедносни предизвици во регионот на ОБСЕ.
„Исто така ќе се занимаваат со напорите за ставање крај на војната во Украина и со потенцијалната улога на ОБСЕ во придонесот за праведен и траен мир“, се наведува во соопштението.
Поранешната амбасадорка на Србија при ОБСЕ, Бранка Латиновиќ, за порталот Н1 посочува дека делегацијата пред Москва престојувала во Украина и разговарала со министерот за надворешни работи Андриј Сибиха. Таа додава дека тоа значи дека ОБСЕ го препознал моментот во врска со преговорите за завршување на војната во Украина и дека дошло време активно да се вклучи во мировниот процес.
„ОБСЕ сака да се позиционира на европската политичка сцена како важен фактор меѓу САД, Русија и Украина. ОБСЕ го бара своето место во самите преговори, а особено во постконфликтната рехабилитација и контролата на примирјето“, изјави Латиновиќ.
Таа нагласува дека највисоките функционери на ОБСЕ во Киев дале силна поддршка за траен мир заснован на меѓународното право.
Соговорничката на Н1 објаснува дека посетата на мисијата на ОБСЕ на Русија е значајна и од аспект на личностите што ја сочинуваат. Како што вели, изборот на личностите не можел да биде подобар, бидејќи на чело на ОБСЕ е министерот за надворешни работи на Швајцарија, која е неутрална држава, а генералниот секретар доаѓа од Турција – земја што и понатаму има посебни односи со Русија и која и самата беше дел од преговарачкиот процес околу коридорот за транспорт на жито преку Црно Море и големата размена на заробеници.
Латиновиќ вели дека Касис и Синирлиоглу со Лавров разговарале за постконфликтната рехабилитација, актуелните прашања поврзани со ОБСЕ и за тоа како оваа организација може да послужи во новата безбедносна архитектура и изградбата на новата европска безбедност.
„Најавена е прес-конференција на аеродромот по враќањето од Москва, што зборува за значењето и влијанието на можната улога на ОБСЕ по постигнувањето мировен договор и за хуманитарниот аспект на договорот. Посетата е важна бидејќи е доказ за значењето и важноста на мултилатерализмот. ОБСЕ би можел да биде актер во спроведувањето на мировниот договор и координатор на мировните сили. Тоа веројатно е нешто што би ѝ било прифатливо и на Русија, бидејќи тие мировни сили не би биле ниту од Европската Унија ниту од НАТО“, нагласува Латиновиќ.
Во прилог на тоа зборува и изјавата на рускиот амбасадор во Лондон, Андреј Келин, кој во интервју за Канал 4 изјави дека Русија нема да дозволи распоредување трупи од земји членки на НАТО на територијата на Украина како дел од мировен договор.
„Нема да дозволиме распоредување трупи од која било земја членка на НАТО на украинска територија, бидејќи тоа би било уште една линија на напад врз Русија. Разбираме дека Украина сака гаранции, но и нам ни се потребни безбедносни гаранции“, изјави Келин.
Латиновиќ нагласува дека со оваа посета ОБСЕ се позиционира во мировните преговори и во она што ќе следува кога договорот ќе биде потпишан. Потсетува дека Емануел Макрон, Фридрих Мерц, Џорџа Мелони и Педро Санчез ја нагласиле потребата дека е време да се отворат канали за комуникација со Москва и да се разговара за испраќање специјален висок претставник за Русија.
„Постојат сигнали дека се влегува во фаза во која може да се отвори пат за постигнување мировен договор“, вели соговорничката на Н1.
Истокот на Украина не го отстапува ниту една страна
Сепак, сè укажува на тоа дека тој договор нема да биде постигнат пред четвртата годишнина од почетокот на руската агресија врз Украина, која започна на 24 февруари 2022 година.
Руската агенција Тасс, повикувајќи се на упатен извор, објави дека самата изработка на мировниот договор ќе трае најмалку еден месец.
„Работата се спроведува на повеќеслоен и фазен начин. Малку е веројатно дека ќе биде завршена за еден месец. Дури и ако сите страни се позитивно расположени и подготвени веднаш да ги решат сите фундаментални разлики, ќе бидат потребни најмалку месец и половина. Во спротивно, сигурно ќе трае подолго“, изјави изворот на агенцијата Тасс.
Покрај делот што се однесува на пишувањето на договорот, камен на сопнување е и тоа што ќе пишува во него, односно како двете страни ќе се договорат околу Донбас на истокот на земјата, кој Русија го припои кон својата територија иако не го контролира целосно, а Украина не се откажува од него.
„Ако до вчера изгледаше дека контурите на идниот мировен договор Украина–Русија се наѕираат врз основа на формулацијата секоја страна да ја задржи постојната линија на фронтот што ја контролира, по она што излезе во јавноста од последната средба во Обединетите Арапски Емирати, поврзано со новите руски барања, се чини дека повторно сме далеку од мир. Имено, руската страна изнесе ново барање и сега бара од Украина не само да се повлече од територијата на Доњецк, која и натаму не ја контролира повеќе од 25 проценти, туку и Украина да признае дека таа територија сега е руска. Тоа е услов што ниту една држава не би можела да го прифати. По ова руско барање, кое го руши целиот европски систем на неповредливост на границите, се чини дека изгледите за мир во Украина и понатаму се далечни“, оценува Латиновиќ.
Таа додава дека охрабрува тоа што преговорите, сепак, продолжуваат.
„Со каква динамика, со нови предлози и резултати ќе продолжат, се чини дека е подеднакво неизвесно како и во почетокот. Територијалната дезинтеграција на Украина, заедно со барањето на Трамп во врска со Гренланд, се заканува со понатамошно загрозување на егзистенцијалната целина на Европа, која е под удар и од Исток и од Запад. Дали се отвораат и други можности за диверзификација на мировните преговори, можеби ќе дознаеме нешто повеќе по денешната прес-конференција на делегацијата на ОБСЕ по нејзиното враќање од Москва.“
Во претходниот период се споменуваше решение што би значело запирање на воените дејства на тековната линија на борба, што би значело дека ниту една страна не би се повлекла од териториите што ги држи под контрола. За регионот Донбас тоа би значело дека Украина формално не би се откажала од таа територија, а постигнувањето мировен договор би значело создавање основа за некои нови преговори што би биле дефинирани на поинаков начин.
Латиновиќ објаснува дека идејата била подрачјето што го бара Русија да биде слободна економска зона под контрола на меѓународни сили. Тоа на терен би значело статус кво и случај за кој би можело да се помисли дека донекаде потсетува на Косово.
Соговорничката на Н1 вели дека истокот на Украина не може да се споредува со Косово бидејќи се применува поинаква архитектура и истакнува дека по новото барање на Москва, веќе нема место за споредба.
„Со оглед на новото барање на Москва Украина да признае дека Донбас е во состав на Руската Федерација, односно да се откаже од него, тоа прави работите меѓу Косово и Метохија и Донбас да не можат да се споредуваат, бидејќи Резолуцијата 1244 на Советот за безбедност на Обединетите нации не содржи таков услов. Напротив, 1244 потврдува дека Косово и Метохија се составен дел на Сојузна Република Југославија, односно Србија“, потсети соговорничката на Н1.
Шефот на руската дипломатија Сергеј Лавров во четвртокот изјави дека Украина, која Русија е подготвена да ја гледа како сосед, мора да биде неутрална и пријателска, иако не нужно сојузник.
„А тоа, секако, подразбира почитување не само на правата на жителите на територијата што ќе остане украинска, не само почитување на нивните права на пристап до придобивките на цивилизацијата, греење, храна и вода, туку и основните човекови права, вклучително јазик, образование и религија“, изјави Лавров.
Тој истакна дека таа Украина „што ќе потпише договори, не смее да го крши меѓународното право ниту самиот Устав на Украина, кој ги гарантира правата на националните малцинства“.
Следната рунда преговори во САД
Украина и Русија вчера ја завршија дводневната рунда мировни преговори со посредство на САД во Абу Даби. Како што соопштија сите три страни, договорена е размена на вкупно 314 воени заробеници.
Специјалниот пратеник на претседателот на САД, Стив Виткоф, изјави дека делегациите на САД, Украина и Русија се согласиле да се спроведе размена на заробеници. И Русија и Украина соопштија дека разговорите досега биле позитивни.
Украинскиот претседател Володимир Зеленски изјави дека следните средби на преговарачките тимови на трите страни се планирани во блиска иднина и дека најверојатно ќе се одржат во САД.
Тој рече дека украинската страна е подготвена за сите работни формати што навистина можат да го приближат мирот и да го направат сигурен, траен и таков што ќе ја „лиши Русија од апетит за понатамошна борба“.
„Важно е оваа војна да заврши на начин што Русија нема да добие награда за агресијата. Тоа е еден од клучните принципи што ја обновуваат и ја гарантираат вистинската безбедност“, нагласи Зеленски.
