Многу работи остануваат нејасни во врска со проширената војна што ја започна претседателот и лидер на Одборот за мир — вклучително и излезна стратегија, временска рамка и кој човек претседателот Доналд Трамп сака да ја преземе контролата врз Иран од, како што ги нарекува, „болните луѓе“ што сега управуваат со земјата.
Она што го прави најновиот конфликт меѓу САД и Иран различен од низата претходни е тоа што самите претставници на администрацијата на Трамп не изгледа дека имаат јасни или усогласени одговори на клучните прашања: зошто и зошто токму сега?
„Стандардна практика е прво да се договори образложението пред да се започне, а потоа да се држи кон конзистентна порака“, изјави Дејвид Шенкер, поранешен функционер во администрацијата на Трамп, кој сега е соработник во Вашингтонскиот институт за политика на Блискиот Исток. „Но тоа е предизвик за оваа администрација.“
До средата Белата куќа ја опишуваше одлуката на републиканскиот претседател да ја започне операцијата „Епски гнев“ како реакција на минатите ирански закани кон САД „и чувството на претседателот, засновано на факти, дека Иран претставува непосредна и директна закана за Соединетите Американски Држави“. Аналитичарите велат дека тоа не е јасно.
АП дава избор од објаснувањата на администрацијата на Трамп во текот на изминатата недела, додека конфликтот меѓу САД и Израел со Иран се прошири во војна.
Повторното уништување на иранската нуклеарна програма
ШТО РЕКОА по американско-израелските напади врз Иран минатото лето:
— „НУКЛЕАРНИТЕ ОБЈЕКТИ ВО ИРАН СЕ ЦЕЛОСНО УНИШТЕНИ!“ — Трамп во објава на Трут сошл од 24 јуни 2025 година.
ШТО РЕКОА откако анализите од разузнавачите сугерираа дека иранската нуклеарна програма била одложена само за неколку месеци:
— „Тоа е лажна приказна и таква што навистина не треба повторно да се објавува.“ — државниот секретар Марко Рубио во интервју за Политико на 25 јуни 2025 година.
ШТО РЕКОА по нападот во кој беше убиен врховниот лидер на Иран, ајатолахот Али Хамнеи:
— „Ако не го правевме тоа што го правиме сега, ќе имавте нуклеарна војна и тие ќе уништеа многу земји затоа што, знаете што? Тие се болни луѓе.“ — Трамп на 3 март 2026 година во Белата куќа.
Заднината
Иран долго време тврди дека неговата програма е мирољубива, но нуклеарниот надзорен орган на Обединетите нации и западните земји велат дека Техеран сѐ до 2003 година имал организирана програма за нуклеарно оружје.
Тековната состојба на програмата останува мистерија бидејќи властите не ѝ дозволија пристап на Меѓународната агенција за атомска енергија до нуклеарните објекти што беа бомбардирани од јуни. Тоа се наведува во доверлив извештај на агенцијата што беше дистрибуиран до земјите членки и што Асошиетед прес го видел на 27 февруари.
Иран, од своја страна, изјави дека не збогатувал ураниум од јуни. Сателитски снимки анализирани од Асошиетед прес покажале нова активност на две од тие локации, што сугерира дека Иран се обидувал да ја процени штетата и можеби да обнови дел од материјалот.
Иран е законски обврзан да соработува со Меѓународната агенција за атомска енергија според Договорот за неширење на нуклеарното оружје, но ја суспендираше целата соработка по војната со Израел.
Балистичките ракети на Иран
ШТО РЕКОА:
— „Иран поседува многу голем број балистички ракети, особено балистички ракети со краток дострел, кои ги загрозуваат Соединетите Американски Држави и нашите бази во регионот, нашите партнери во регионот и сите наши бази во Обединетите Арапски Емирати, Катар и Бахреин.“ — Рубио пред новинарите на 25 февруари.
— „Режимот веќе имаше ракети способни да ја погодат Европа и нашите бази — и локални и во странство — и наскоро ќе имаше ракети способни да стигнат до нашата прекрасна Америка.“ — Трамп за време на церемонија за Медалот на честа во Белата куќа на 2 март 2026 година.
— Иран „градел моќни ракети и беспилотни летала за да создаде конвенционален штит за нивните амбиции за нуклеарна уцена.“ — министерот за одбрана Пит Хегсет на брифинг во Пентагон на 2 март 2026 година.
Заднината
Иран не признава дека се обидува да развие интерконтинентални балистички ракети. Земјата моментално има самонаметнато ограничување на својата програма за балистички ракети, со максимален дострел од 2.000 километри. Тоа ги става целиот Блиски Исток и делови од Источна Европа во нивниот дострел.
Функционери од администрацијата на Трамп на приватни брифинзи во неделата им кажале на соработници на Конгресот дека американските разузнавачи не укажувале дека Иран се подготвува за превентивен напад врз САД. Наместо тоа, тие признале дека постои поопшта закана од Иран и неговите посреднички сили.
„Имаше многу извештаи дека проценките на разузнавањето и војската не укажувале дека ќе има ирански прв удар“, изјави Нејсан Рафати, висок аналитичар за Иран во Меѓународната кризна група со седиште во Вашингтон. „Мојот впечаток е дека можноста е барем подеднакво важен фактор како и заканите.“
Улогата на Израел
ШТО РЕКОА:
— „Знаевме дека ќе има израелска акција. И знаевме дека ако превентивно не го нападнеме Иран пред тие да ги започнат тие напади, ќе имавме поголеми жртви.“ — Рубио пред новинарите во понеделникот.
— „Израел беше решен да дејствува во своја одбрана, со или без американска поддршка.“ — им рече на новинарите претседателот на Претставничкиот дом Мајк Џонсон. Ако тоа се случело, додаде тој, „исклучително прецизни разузнавачки информации“ на САД укажувале дека Иран ќе возврати против американски цели. „Ако чекавме, последиците од нашето недејствување можеа да бидат катастрофални“, рече тој.
— „Не“, одговори Трамп на новинарите во Белата куќа во вторникот, кога беше прашан дали Израел го принудил да го нападне Иран. „Ако нешто е точно, тоа е дека можеби јас го принудив Израел.“
Заднината
Нема знаци дека Израел бил принуден да соработува со САД во нападот.
Израелски воен функционер, кој зборувал под услов на анонимност, во средата опиша тесна координација во планирањето меѓу САД и Израел. Три недели пред нападите Израел дознал дека операцијата се движи кон нова конфронтација со Иран и испратил тим во Пентагон.
Во петокот израелската војска намерно оставила впечаток дека активностите се намалуваат за викендот, објавувајќи фотографии што сугерирале дека персоналот и високите команданти се упатуваат дома на вечера за шабат.
Споделените информации овозможиле нападите да бидат изведени неколку часа подоцна во ненадеен дневен напад, рекле лица запознаени со операцијата за Асошиетед прес. Нападите на САД и Израел врз Иран биле изведени толку брзо што биле речиси истовремени — три удари на три различни локации во рок од една минута — при што биле убиени Хамнеи и околу 40 високи функционери, рекол друг израелски воен функционер.
За време на нападите, американските и израелските командни центри биле синхронизирани во реално време за да овозможат брзи приспособувања.
Во телевизиско обраќање премиерот Бенјамин Нетанјаху изјави дека Израел ги извел нападите „во целосна соработка“ со САД.
Трамп истовремено и за и против промена на режимот во Иран
ШТО РЕКОА:
— „Ако Иран пука и насилно убива мирни демонстранти, што им е вообичаено, Соединетите Американски Држави ќе им притрчаат на помош. Подготвени сме и спремни да дејствуваме.“ — Трамп на Трут сошл на 2 јануари.
— „Кога ќе завршиме, преземете ја вашата влада. Ќе биде ваша да ја преземете.“ — Трамп им порача на Иранците на Трут сошл веднаш по првите напади.
— „Ова не е таканаречена војна за промена на режимот. Но режимот секако се промени, и светот е подобро место поради тоа.“ — Хегсет во Пентагон во понеделникот.
Заднината
Вашингтон има долга и сложена историја со промена на режими — во Виетнам, Панама, Никарагва, Ирак и Авганистан по 11 септември 2001 година, како и во Венецуела пред само неколку недели.
Во Иран, пак, Централната разузнавачка агенција во 1953 година помогна во организирање државен удар со кој беше соборен демократски избраниот лидер на земјата и му беше дадена речиси апсолутна власт на шахот Мохамад Реза Пахлави. Но, како и во случајот со шахот, кој беше соборен во Исламската револуција во Иран во 1979 година, промената на режим ретко се одвива според планот.
Тоа делумно е затоа што таквите процеси суштински не се целосно под контрола на Трамп, како што и самиот призна во вторникот.
„Повеќето луѓе на кои сметавме се мртви“, им рече тој на новинарите. „Сега имаме друга група. Можеби и тие се мртви според извештаите. Значи претпоставувам дека доаѓа трет бран и наскоро нема да познаваме никого.“
