Ова е свет на Доналд Трамп, а сите други во него само живеат. Како што пишува Економист, токму враќањето на Трамп во Белата куќа беше клучниот фактор што ги обликуваше глобалните случувања во 2025 година, и така ќе остане и во периодот што следува. Неговиот пристап, кој свесно ги руши воспоставените норми, предизвика потреси во одредени области (како трговијата), но донесе и конкретни дипломатски резултати (како во Газа) и ги принуди сојузниците на неопходните промени (како зголемувањето на европските издвојувања за одбрана). Додека „трампнадото“ продолжува и во 2026 година, Економист ги издвојува клучните трендови и теми на кои треба да се обрне внимание во годината пред нас.
Геополитичко лутање
Аналитичарите на надворешната политика се поделени околу тоа дали светот влегува во нова Студена војна меѓу блоковите предводени од Соединетите Американски Држави и Кина, или пак некој трамповски договор ќе ја подели планетата на американска, руска и кинеска „сфера на влијание“, во кои секоја сила ќе може да прави што сака. Не треба да се смета ниту на едното, ниту на другото. Доналд Трамп претпочита трансакциски пристап, воден од инстинкт, а не од големите геополитички парадигми. Стариот глобален поредок заснован на правила ќе продолжи да се рони и распаѓа. Но истовремено ќе се формираат „коалиции на спремните“, кои ќе склучуваат нови договори во области како одбраната, трговијата и климата.
Како што стариот поредок се урива, контурите на новиот свет ќе станат значително појасни во 2026 година – и тоа во три клучни области. Првата се однесува на иднината на западните либерални демократии. Меѓуизборите за Конгресот во ноември ќе покажат дали Америка сериозно се приближила кон квазиавторитарен модел на владеење.
Од другата страна на Атлантикот, 2026 ќе покаже дали популистичките националисти во стилот на движењето МАГА се на прагот на власта во најголемите европски економии.
Во Британија, каде што партијата Реформ УК на Најџел Фараж води во анкетите, локалните избори ќе откријат дали таа предност се претвора во гласови – и со тоа, какви се шансите Фараж на следните парламентарни избори да стане премиер.
Во Франција, неодамнешните искуства сугерираат дека уште еден пад на владата во 2026 година е повеќе од можен. Тоа би го отворило патот за вонредни парламентарни избори и веројатно би довело до тоа Жордан Бардела да стане првиот премиер на Франција од популистичката десница.
Во Германија, пак, ќе се покаже дали „заштитниот ѕид“ против крајната десница и партијата Алтернатива за Германија може да издржи.
Втората област во која работите ќе се разбистрат е геополитиката. Во 2026 година трамповскиот трансакционализам ќе прерасне во необичен хибрид: непредвидливо посредување во мировни процеси низ светот, груба интервенционистичка политика во американската околина и опортунистичко склучување зделки околу клучните синџири на снабдување. Желбата на Трамп да ја добие Нобеловата награда за мир ќе го држи ангажиран на Блискиот Исток. Трамп би можел да игра улога на миротворец и на други места, особено таму каде што можат да се извлечат зделки поврзани со ретки земни метали.
Најјасните сигнали за насоката на американската надворешна политика ќе доаѓаат од Азија и Латинска Америка. Во Азија треба да се подготвиме за тоа дека желбата на Трамп за „деловна соработка“ со Кина може да доведе до опасно слабеење на поддршката за Тајван. Американската стратегиска двосмисленост би можела да ѝ отстапи место на пресметлива рамнодушност, особено ако слабеењето на американската економија ја зголеми потребата на Трамп од голем трговски договор со Пекинг.
Западната хемисфера, наспроти тоа, ќе сведочи на груба употреба на американската моќ, преку комбинација од поддршка на идеолошки истомисленици (Хавиер Милеј во Аргентина и Најиб Букеле во Ел Салвадор) и отворено заплашување на идеолошките противници. Треба да се очекуваат обиди за промена на режимот во Венецуела, како и настојувања за влијание врз избори, на пример во Колумбија. Острата политика кон Латинска Америка ќе му послужи на претседателот како корисна алатка да се прикаже решителен во борбата против нелегалната миграција, криминалот и дрогата.
Третата пресудна област ќе биде економијата. Без оглед на тоа дали ќе дојде до сериозна корекција на пазарите, растот на цените на акциите повеќе нема да биде столб на доверба како што беше во 2025 година. Штетата од царините ќе стане повидлива, притисокот врз потрошувачите потежок, а неодржливоста на американските буџетски дефицити поочигледна. Со оглед на проблемите во кои се наоѓаат другите богати земји, малку е веројатно масовно бегство од доларот. Сепак, до крајот на 2026 американската економија можеби повеќе нема да изгледа толку исклучителна.
Парадоксално, тоа би можело да биде добар исход, вели Економист. Послабата економија би ги зголемила шансите демократите да ја вратат контролата врз Претставничкиот дом и да обноват барем дел од институционалните кочници во американската демократија. Вознемирените финансиски пазари би можеле, исто така, да ги одвратат револуционерите во Белата куќа од нивните најгруби уставни егзибиции. А послабата економија можеби би поттикнала и поголема доза прагматизам кај самиот Трамп. Можеби дојде време некој храбар бизнисмен јавно да каже дека за долгорочното здравје на Америка не би била лоша ни по некоја краткорочна нерамнина на патот.
Европските неволји: оружјето, растот и екологијата
Европа во 2026 година влегува притисната од сите страни. Мора да најде пари за обнова на воената моќ пред сè понепријателската Русија, додека истовремено ја проширува поддршката за Украина во момент кога САД се повлекуваат. Мора да најде начин да го оживее економскиот раст по годините заостанување, во свет во кој протекционизмот се шири, или ќе ризикува натамошно свртување на незадоволните гласачи кон политичките екстреми. И мора да ја одржи климатската транзиција под непрекинатиот притисок од популистичката десница да се ублажат или напуштат целите. Секоја од овие задачи поединечно би била тешка. Заедно, тие се кошмар.
Речиси сите членки на НАТО сега ја исполнуваат целта за издвојување за одбраната од 2 проценти од БДП, поставена уште во 2014 година. Но сега постои нова цел, 3,5 проценти, договорена на самитот во јуни 2025. Со исклучок на Полска, Литванија и Летонија, малку која членка воопшто почнала да им објаснува на гласачите како има намера да стигне до тоа ниво. Најсмела е Германија: нејзиниот канцелар Фридрих Мерц ја иззеде одбраната од рамките на Schuldenbremse (германската „кочница на долгот“) и исцрта пат по кој новата цел би можела да се достигне веќе во 2029 година. Шпанија, од друга страна, порачува дека новата цел воопшто не ја обврзува.
Во 2026 Европа ќе троши повеќе за одбрана отколку кога било од Студената војна. Сепак, и натаму е далеку од „стратегиската автономија“ на која со право инсистира францускиот претседател Емануел Макрон. Затоа 2026 ќе биде обележана со низа спорови околу тоа од каде да се обезбедат дополнителни пари, и за одбраната и за Украина.
Тоа ќе биде уште една напорна година и за европските економии. Инфлацијата попушта, каматните стапки полека паѓаат, но растот и натаму е слаб, а дополнителната воена потрошувачка тука нема многу да помогне. Растот на продуктивноста стагнира, стареењето на работната сила го намалува производството, додека ризичниот капитал и работните места се селат во Америка и Азија. Односот на јавниот долг кон БДП надминува 100 проценти во Италија, Франција, Шпанија и Белгија.
Јавните финансии се оптоварени со долгови од времето на пандемијата, зелените субвенции, а сега и со растечките воени трошоци. Тој притисок ќе се засили во 2026 година, бидејќи слабите влади упорно се неспособни да протуркаат кратења на социјалната потрошувачка и панично се плашат од зголемување на даноците. Во Франција, Емануел Макрон би можел да посегне по вонредни парламентарни избори за да се обиде да ја реши таа блокада.
Во целата еврозона се предвидува скромно закрепнување на растот – на 1,2 проценти, од 0,8 проценти во 2025 година. Европските извозници, меѓутоа, и натаму ќе трпат високи царини во Америка, својот најголем пазар.
Третиот болен притисок во 2026 ќе се однесува на климатската политика. Амбициозните цели на Европската Унија за намалување на емисиите на гасови со ефект на стаклена градина наидуваат на сè поголем отпор. Заедно со острата политика кон миграциите, противењето на зелените мерки стана заштитен знак на крајната десница, која јакне низ Унијата. Забраната за продажба на нови автомобили на бензин до 2035 година и достигнувањето на нето-нула емисии до 2050 година изгледаат сè понедостижни. Сè погласни се и барањата да се ублажи механизмот на Европската Унија што воведува царини на увозот со високи емисии на јаглерод и кој треба да стапи во сила во 2026 година. Во наредната година владите би можеле да бидат принудени на преиспитување на тие политики, особено ако крајно десниот Национален собир победи на парламентарните избори во Франција.
Европа и порано знаела катастрофата да ја претвори во можност. Еврокризата доведе до првите чекори кон банкарска унија и нова улога на заемодавец во крајна нужда; пандемијата изнедри заедничко задолжување; војната во Украина поттикна поместувања кон интеграција на одбраната. Дали 2026 ќе донесе нешто подеднакво смело? За жал, изгледите за тоа не се големи.
Поделената Америка го слави 250. роденден
Во годината кога САД одбележуваат 250 години од основањето, треба да се очекуваат целосно спротивставени верзии на американското минато, сегашност и иднина. Републиканците и демократите истата земја ја опишуваат во непомирливо различни термини, претворајќи го јубилејот во уште една линија на политичкиот фронт.
Претстојната година ќе донесе изобилство од паради, огномети и пригодни кованици. Сепак, кафезот во форма на октагон, кој пред 4 јули ќе биде поставен на јужниот тревник на Белата куќа, како и „борците на Ултимејт фајтинг шампионатот“ (УФЦ) што ќе се борат во него, веројатно најверно ќе ја отсликаат состојбата на американското општество – барем онака како што таа се прекршува низ политиката – во втората година од вториот мандат на Доналд Трамп. Но само до одредена мера: УФЦ, за разлика од американската политика, и натаму почитува извесни правила на спортско однесување, забранувајќи навредлив говор и „удари во препоните од каков било вид“.
Годишното одбележување четврт милениум сè повеќе се покажува не како чиста метафора, туку како оголена демонстрација на длабоката расцепканост на американското општество. Две ривалски национални комисии планираат сопствени програми. Конгресот уште во 2016 година ја основа Комисијата Америка 250, чие раководство е составено рамноправно од угледни претставници на Демократската и Републиканската партија. Нејзини почесни копретседавачи се семејствата Обама и Буш, а целта ѝ е непартиско претставување на американската приказна. И претставниците на администрацијата на Трамп имаат свое место во таа комисија.
Гласачите потоа во ноември, на меѓуизборите за Конгресот, ќе го кажат својот суд за американската иднина. Ако демократите ја освојат контролата над Претставничкиот дом, ќе постои вистинска институционална брана за администрацијата на Трамп. Ако се суди според историјата, тоа би требало да се случи. Но ова не се нормални времиња. Демократите се уште понепопуларни од Трамп, а постои и реален ризик администрацијата да се обиде да се вмеша во американскиот изборен систем.
Сепак, дури и ако демократите го освојат Претставничкиот дом, владеењето на Трамп засновано на притисоци, царини и извршни уредби нема да престане.
Војна или мир? Да.
Со малку среќа, кревкиот мир во Газа ќе се одржи. Но ќе продолжат судирите во Украина, Судан и Мјанмар. Русија и Кина ќе ја тестираат посветеноста на САД кон своите сојузници преку провокации во сивата зона во Северна Европа и Јужно Кинеско Море. Како што границата меѓу војната и мирот сè повеќе се брише, тензиите ќе растат на Арктикот, во орбитата, на морското дно и во сајбер-просторот.
Низ Европа кружи сенката на директен судир со Русија. Сајбер-нападите и актите на саботажа се во пораст. Руски дронови прелетуваат над Полска, Германија и Данска, предизвикувајќи привремени затворања на цивилни аеродроми. „Во Европа владее, во најдобар случај, леден мир, кој во секој момент може да прерасне во жешка конфронтација“, изјави неодамна Мартин Јегер, шефот на германската разузнавачка служба. Балтичките земји веќе увежбуваат масовни евакуации за случај на руска инвазија.
Оттука и провокациите во сивата зона во Северна Европа, кои дополнително ќе се засилат во текот на 2026 година. Колку помалку Владимир Путин успева да постигне на бојното поле во Украина, толку повеќе ќе настојува да ескалира на други фронтови за да ги оствари своите цели.
Неговата цел е да го ослаби НАТО, да ги дестабилизира европските демократии и да ги заплаши општествата навикнати на мир. Таквото размислување се вклопува во руската воена доктрина, според која целта на војната не е нужно освојување територија, туку уништување на системот на одбрана и безбедност што ја штити таа територија. Сепак, во речиси четири години војна, Русија не успеа да ги уништи украинските вооружени сили ниту да ги отсече од дотекот на пари и оружје од Западот. Две поранешни советски армии западнаа во пат-позиција на теренот, главно затоа што дроновите ја неутрализираа руската бројна надмоќ.
Како би можел да се развива судирот во текот на 2026 година? Дроновите со долг дострел им овозможија на двете страни да ја прошират војната далеку зад линијата на фронтот. Украина, користејќи сопствени дронови со долг дострел, ракети и американски разузнавачки податоци, оневозможи околу 40 проценти од руските рафинерии за нафта. Русија, од друга страна, разори голем дел од украинската енергетска инфраструктура и производството на гас.
Сепак, ни ресурсите на Путин не се неограничени. Од 2022 година главно се потпира на војници по договор, што се покажа скапо и недоволно. Падот на приходите од нафта веќе ја ограничува воената потрошувачка, а истражувањата на јавното мислење покажуваат дека Русите се уморни од неговата „специјална воена операција“.
Златна шанса за Кина
Кина има сопствени проблеми – дефлација, забавување на растот и индустриски вишоци – но политиката на Трамп „Америка на прво место“ ѝ отвора нови можности да го прошири глобалното влијание. Пекинг ќе се претставува како посигурен партнер, особено во глобалниот југ, каде што склучува низа трговски договори. Подготвен е и за тактички договори со Доналд Трамп, било околу сојата или чиповите. Клучот е односите со Америка да се задржат на трансакциско ниво, а да не прераснат во отворена конфронтација.
Ако се соголат возвишените зборови за мир и солидарност, основната кинеска понуда во 2026 година кон земјите што Трамп ги изложува на притисоци се сведува на едно: „Со нас знаете на што сте.“ Но тоа ветување за предвидливост има две страни.
Земјите што најдобро ја познаваат Кина – нејзините соседи и оние што зависат од трговијата со неа – ја доживуваат како несентиментален џин, решен да се врати на врвот на глобалната моќ и сè поподготвен да ја користи својата доминација во одредени сектори, како производството на ретки земни метали и трајни магнети, за притисоци и заплашување на странски ривали.
Кина не негира дека се води од сопствениот интерес и е подготвена да покаже сила. Сепак, тврди дека нејзината челична фокусираност на економскиот развој ја прави сигурен, иако понекогаш вознемирувачки партнер во овие немирни времиња, за разлика од непредвидливиот и хаотичен Доналд Трамп. Тоа, меѓутоа, не значи дека Кина има намера да го пополни секој вакуум или да ја замени Америка во улогата на глобален полицаец. Напротив, нејзините дипломати отворено ги критикуваат западните влади што со санкции, воени интервенции и одбранбени сојузи се обидуваат да го зачуваат „меѓународниот поредок заснован на правила“, кој Кина го гледа како параван за западните либерални вредности. Она што Пекинг им го нуди на земјите во развој е веќе познатата комбинација од инвестиции, кредити, трговија, изградба на инфраструктура и стручно оспособување – сè под кинески услови.
За истакнатите кинески теоретичари на меѓународните односи, вториот мандат на Трамп претставува можност да се забележат победи во глобалната „наративна војна“. Промените во американската политика отворија многубројни простори за зајакнување на кинеското влијание. Три особено се издвојуваат.
Првата е чистата технологија. За време на првиот мандат, Трамп беше скептичен кон климатските промени и обновливите извори на енергија. По реизборот, ги намали субвенциите за зелените технологии и ги критикуваше странските влади поради откажувањето од фосилните горива. Тука настапува Кина, веќе доминантен производител на соларни панели, ветерни турбини и напредни батерии, како и лидер во изградбата на паметни електроенергетски мрежи што ги поврзуваат зелените технологии во една целина.
Втората можност е Африка. Трамп во 2025 година воведе царини од 30 проценти на стоката од Јужна Африка, додека републиканците во Конгресот се заканија со ограничување на бесцаринскиот пристап што најсиромашните африкански земји го имаат преку Законот за раст и можности за Африка. Речиси истовремено, Кина овозможи бесцарински увоз од 53 африкански држави – иако многу африкански влади негодуваат поради неурамнотежените трговски односи, засновани на извоз на суровини во Кина и увоз на готови производи.
Третата е Индија. За време на првиот мандат на Трамп и администрацијата на Џо Бајден, Индија се приближи до Америка, поттикната од заедничката недоверба кон Кина, дополнително продлабочена со граничните судири меѓу индиските и кинеските трупи. Меѓутоа, во вториот мандат Трамп го омаловажуваше индискиот премиер Нарендра Моди и воведе казнени царини поради индиското купување руска нафта. Во септември Моди отпатува во Кина, каде што, на собир чиј домаќин беше Си Џинпинг, се сретна и со Владимир Путин. Тоа беше собир на лидерите на Шангајската организација за соработка, регионален блок кон кој Индија е скептична. Сепак, кинеските аналитичари забележаа дека приближувањето на Моди кон Кина има јасни граници. Освен што одби да им се придружи на другите странски лидери на воената парада во Пекинг по повод 80-годишнината од победата над Јапонија, Моди на патот кон Кина демонстративно ја посети Јапонија.
Непредвидливоста на Трамп така ѝ помага на Кина во натпреварот со Америка за глобално влијание. Кинеските дипломати, склони кон избегнување ризик, тешко ја поднесуваат импровизираната дипломатија на Трамп. Си не носи одлуки во од. Но на крајот, пресудна е силата.
Си научи како да ја игра играта на Трамп, но неговиот идеален исход би бил Трамп да му биде сè помалку потребен. Кина го гледа Трамп како симптом на американското опаѓање – и не сака тој пад да ја повлече неа со себе.
Блискиот Исток меѓу оптимизмот и катастрофата
Искусните познавачи на Блискиот Исток често тргнуваат од претпоставката дека во прогнозите не можат многу да згрешат ако се песимистични. Последните две години во голема мера го потврдија таквиот пристап. Сепак, во последно време се појавија и причини за претпазлива надеж. Мировниот план на Доналд Трамп донесе извесно олеснување во Газа. Американските и израелските напади врз Иран не предизвикаа регионален пожар. Сирија не се лизна во отворена секташка војна.
Да го замислиме, тогаш, најдоброто можно сценарио на надградба на тие поместувања: свет во кој надвладуваат оние што тежнеат кон помирен Блиски Исток. Сè почнува во Газа. Кревкиот мир опстојува, а Трамп му останува политички посветен на својот план; охрабрени од тоа, арапските и муслиманските земји испраќаат мировни сили и се формираат Меѓународни сили за стабилизација. Исламистичките групи се разоружуваат, сфаќајќи дека тоа е единствениот пат кон обновата на Газа. Со финансиска поддршка од заливските држави, почнува реконструкцијата. Махмуд Абас, претседателот на Палестинска управа, е заменет со Марван Баргути, кој ги започнува одамна најавуваните реформи; Израел ѝ дозволува на Палестинска управа да ја преземе одговорноста за Газа.
Во Израел, во меѓувреме, опозицијата се обединува против коалицијата на Бенјамин Нетанјаху, а изборите носат широка, умерена влада. Поделените крајно десни верски националисти не успеваат да влезат во Кнесетот. Новата влада потпишува договори за ненапаѓање со Сирија и Либан и се обврзува на мировен процес со Палестинците, за да го отвори патот кон нормализација на односите со Саудиска Арабија.
Промените во раководството продолжуваат и на други места: со смртта на ајатолахот Али Хамнеи, иранскиот врховен водач. Го наследува реформаторот Хасан Рохани, кој започнува модернизација на Исламската Република, ги ублажува верските ограничувања и ги ослободува политичките затвореници. Заклучувајќи дека статусот на одметната нуклеарна држава носи само понижување и страдање, прифаќа да ја угаси иранската нуклеарна програма во замена за целосна нормализација на односите со САД. Трамп триумфално ја прима Нобеловата награда за мир.
Надежта е вечна. Но многупати се покажало дека оптимистите, вклучително и Економист, не биле во право. Што ако, сепак, се остварат најцрните прогнози? Поддршката за мир слабее меѓу клучните актери: денес само една петтина од Израелците поддржуваат создавање палестинска држава. Околу 45 проценти од Палестинците се „за“, но огромното мнозинство се противи на разоружувањето на Хамас. Охрабрен од тоа, Хамас во ова сценарио одбива да го предаде оружјето, ја задржува контролата врз Газа и повторно се одлучува за оружен отпор. Израелската влада, и понатаму предводена од Нетанјаху, до пролетта го убедува американскиот претседател дека нема друг избор освен да ја продолжи војната. Трамп, исцрпен и незаинтересиран за завршните фази на договорот, прифаќа и го пренасочува вниманието на друго место. Обновувањето на борбите предизвикува нов бран бегалци кон Египет, кој повторно го милитаризира Синај.
Нетанјаху ја користи зафатеноста на Трамп со други теми за да покрене нов бран напади врз Иран, кој овојпат возвраќа со ракети врз Бахреин и Обединетите Арапски Емирати. ОАЕ, Бахреин и Мароко ги прекинуваат односите со Израел, а Авраамовите договори се уриваат. Хамнеи е убиен за време на војната и заменет со тврдолинијаш од редовите на Револуционерната гарда, кој одлучува тајно да развие нуклеарно оружје. Во Сирија, Курдите и Друзите се обидуваат да се отцепат по нов круг секташко насилство. Повикувајќи се на влошената безбедносна состојба, Нетанјаху ги одложува изборите. И понатаму зависен од крајно десните сојузници, дополнително ја заострува политиката на Западниот Брег, која еруптира во нова интифада.
Реалноста, меѓутоа, поверојатно е некаде меѓу овие два екстрема. Војната во Газа не се обновува, но обновата не ни почнува сериозно. Не се формираат мировни сили. Хамас повремено напаѓа израелски трупи, Израел возвраќа со чести удари. Новата технократска власт во Газа владее само формално. Израел ја задржува контролата над половина од Појасот, како и над делови од Либан и Сирија. Мал број бегалци успеваат да преминат во Египет, но мнозинството жители на Газа остануваат заробени.
Изборите во Израел повторно носат пат-позиција. Нетанјаху не обезбедува мнозинство, но останува на чело на привремена влада бидејќи опозицијата не успева да формира коалиција. Малцинската влада потпишува договор за ненапаѓање со Сирија, но не и со Либан, и не постигнува напредок во нормализацијата на односите со Саудиска Арабија. Хамнеи води млаки нуклеарни преговори со Америка, кои не водат никаде. Израел се обидува да го убеди Трамп повторно да удри по Иран, со надеж дека ќе го урне режимот, но овој го одбива тоа.
Ништо нема да оди како што треба во 2026 година – тоа е сигурно. Но можеби нема да се остварат ни најлошите сценарија. Нема место за слеп оптимизам, но треба да се остави простор за надеж, бидејќи секогаш ги има оние што гледаат подобра иднина. „Не заборавајте ги оние што сакаат мир“, молеше Махмуд Дарвиш, еден од големите гласови на Палестина. „Нека дојде како диво цвеќе, ненадејно“, запиша Јехуда Амихај, еден од најголемите израелски поети, „зашто на полето му е потребен – дивиот мир“.
Вистинските ефекти на вештачката интелигенција дури сега излегуваат на виделина
Огромните вложувања во инфраструктура за вештачка интелигенција можеби ги прикриваат подлабоките слабости на американската економија. Дали станува збор за балон што ќе пукне? Како и кај железниците, електричната енергија или интернетот, евентуалниот крах не би значел дека технологијата нема вистинска вредност – но би можел да има сериозни економски последици. Во секој случај, загриженоста поради влијанието на вештачката интелигенција врз пазарот на трудот, особено врз вработувањето на високообразованите, само ќе расте.
Светот веќе три години ѝ се восхитува на умешноста на ЧетГПТ, а во поново време и на креативноста на Сора, неговиот „роднина“ за генерирање видеосодржини. Во уверувањето дека вештачката интелигенција ќе биде револуционерна, големите американски технолошки компании во текот на 2025 година вложија повеќе од 400 милијарди долари во дата-центри и придружна инфраструктура. Проценките велат дека до крајот на деценијата таа сума би можела да достигне дури седум билиони долари. Сепак, приходите од вештачката интелигенција засега изнесуваат само околу 50 милијарди долари годишно – занемарливо во споредба со вкупните приходи на компании како Епл или Алфабет. Како што стивнува почетната воодушевеност од технолошките чуда, фокусот се поместува кон економските, финансиските и општествените последици од вештачката интелигенција, кои во 2026 година ќе излезат во прв план.
На економски план, сликата е нерамномерна. Околу 800 милиони луѓе низ светот го користат ЧетГПТ, а многу вработени признаваат дека се потпираат на вештачката интелигенција на работа. Сепак, формалното воведување на вештачката интелигенција во деловните процеси оди значително побавно. Според податоците на американскиот Завод за статистика, само нешто повеќе од 10 проценти од компаниите со повеќе од 250 вработени ја интегрирале вештачката интелигенција во производството. Едно истражување на МИТ покажа дека дури 95 проценти од пилот-проектите во областа на вештачката интелигенција не донеле никаков поврат.
Поради тоа, инвеститорите, претприемачите и технолошките гиганти се опседнати со едно прашање: како да се забрза вистинското усвојување на вештачката интелигенција во компаниите. Потенцијалната добивка е огромна, ако вештачката интелигенција навистина ја зголеми продуктивноста. Во 2026 година клучен показател ќе биде брзината со која компаниите навистина ќе почнат да ја користат вештачката интелигенција во секојдневното работење.
Побрзото усвојување на вештачката интелигенција би можело да ги смири инвеститорите, но би отворило едно друго, почувствително прашање: работните места. Технолошките компании сега ги туркаат таканаречените агенти на вештачка интелигенција, системи способни самостојно да извршуваат цели низи задачи, како вработени што работат без пауза и по пониска цена. Тоа им ги олеснува одлуките на менаџерите, но и ги поттикнува стравовите од замена на луѓето со машини. Некои веќе ја обвинуваат вештачката интелигенција за високата невработеност меѓу младите дипломци, иако за тоа засега нема цврсти докази.
Досегашните искуства со технолошките револуции сугерираат дека масовната невработеност ретко се остварува: како што едни работни места исчезнуваат, се појавуваат нови. Сепак, загриженоста е разбирлива. Очекувањата и помпата околу вештачката интелигенција се без преседан, а нејзиното вистинско влијание сè уште е нејасно. Дали ќе донесе економска преродба, финансиски слом, општествен отпор – или сето тоа измешано? Светот ќе почне да го добива одговорот веќе во текот на 2026 година.
