Јапонија е потписничка на Договорот за неширење на нуклеарното оружје од 1970 година и се придржува до трите ненуклеарни принципи, усвоени од парламентот во 1971 година. Но, поради растечките закани од нуклеарно вооружената Северна Кореја, Кина, која забрзано го шири својот нуклеарен арсенал, како и руската војна во Украина, Јапонија ги преиспитува своите повоени безбедносни политики.
Во 2014 година, Јапонија го реинтерпретираше својот устав за да овозможи право на колективна самоодбрана во ситуации кога напад врз сојузник го загрозува опстанокот на државата. Неодамна, премиерката Санае Такаичи изјави дека евентуалниот кинески напад врз Тајван би можел да претставува „егзистенцијална закана“ за Јапонија, што отвора можност за воен одговор. Олеснети се и ограничувањата за извоз на смртоносно оружје, а во рамките на Националната одбранбена стратегија од 2022 година е предвиден и развој на далекуметни ракети.
Во декември минатата година Јапонија усвои рекорден одбранбен буџет од 58 милијарди американски долари, со план до 2027 година издвојувањата за одбрана да надминат 2 отсто од БДП.
Во почетокот на оваа недела Пекинг објави извештај на 30 страници со наслов „Нуклеарните амбиции на јапонските десничарски сили: сериозна закана за светскиот мир“. Во документот се повикува меѓународната заедница да „преземе конкретни и силни мерки“ против јапонските нуклеарни амбиции.
„Јапонија можеби веќе тајно произвела плутониум со квалитет потребен за производство на оружје и поседува технолошки и економски способности за развој на нуклеарно вооружување во краток временски рок“, се наведува во извештајот. Автори се Кинеската асоцијација за контрола на вооружувањето и разоружувањето и Институтот за истражување на нуклеарното стратегиско планирање, поврзан со Кинеската национална нуклеарна корпорација.
Во извештајот се цитира и изјава на поранешниот американски претседател Џо Бајден од 2016 година, кој изјавил дека Јапонија има капацитет да поседува нуклеарно оружје „практично преку ноќ“. „Што ако Јапонија, која утре би можела, стане нуклеарна сила утре? Тие имаат капацитет тоа да го направат практично преку ноќ“, рекол тогаш Бајден, потсетувајќи се на разговор со кинескиот претседател Си Џинпинг.
Во извештајот се тврди дека Јапонија, и покрај меѓународните обврски, уште од Втората светска војна тајно спроведувала истражување и развој на нуклеарно оружје и дека „поседува силни нуклеарни индустриски капацитети“.
Се нагласува дека Јапонија е единствената ненуклеарна држава потписничка на Договорот за неширење на нуклеарното оружје што располага со технологија за преработка на истрошено нуклеарно гориво и способност за издвојување плутониум потребен за производство на оружје. Според документот, Јапонија уште во 1984 година преработила истрошено гориво од експерименталниот реактор Џоју за да добие плутониум, а реакторот до 1994 година технички имал потенцијал за производство на плутониум со квалитет за оружје.
„Американски експерти анализирале дека Јапонија веројатно го користела експерименталниот брз реактор Џоју за производство на околу 40 килограми плутониум потребен за нуклеарно оружје, пред дизајнот на јадрото да биде изменет“, се наведува во извештајот, повикувајќи се на студија на Гринпис од 1994 година. Се додава дека Јапонија складира плутониум далеку над своите потреби за цивилна нуклеарна енергија и дека располага со платформи за испорака на нуклеарно оружје.
При претставувањето на извештајот, генералниот секретар на Кинеската асоцијација за контрола на вооружувањето и разоружувањето, Даи Хуаиченг, изјави дека „веќе извесно време јапонската премиерка Санае Такаичи навестува ревизија на трите ненуклеарни принципи“. Портпаролката на кинеското Министерство за надворешни работи, Мао Нинг, исто така тврди дека Такаичи и други високи функционери „отворено изјавувале дека ‘Јапонија треба да има нуклеарно оружје’“.
Премиерката Такаичи и поранешниот премиер Шинзо Абе навистина предлагаа преиспитување на јапонската нуклеарна политика. Такаичи претходно пишуваше дека потпирањето на американскиот нуклеарен чадор го прави принципот за забрана на нуклеарно оружје на јапонска територија нереален, додека Абе во 2022 година предложи Токио да споделува нуклеарно оружје со САД.
Такаичи, исто така, покажа отвореност за набавка на подморници на нуклеарен погон, изјавувајќи во интервју за Јомиури шимбун: „Нема да исклучиме ниту една опција и ќе ги преиспитаме мерките за зајакнување на способностите за одвраќање и одговор.“ Во декември минатата година, висок функционер од кабинетот на премиерот наводно анонимно им изјавил на новинарите: „На крајот, сопствената земја мора самата да се брани. Јапонија исто така треба да поседува нуклеарно оружје.“
Сепак, важно е да се напомене дека ваквите изјави наидоа на силен отпор во самата Јапонија. Иако Кина можеби ја преувеличува нуклеарната закана, изјавите на високи јапонски политичари укажуваат дека нуклеарната политика на Токио е во фаза на преиспитување и дека, со ескалацијата на безбедносните ризици, Јапонија би можела да ги разгледа и своите обврски кон трите ненуклеарни принципи.
