Техеран соопшти дека светот треба да биде подготвен цената на нафтата да достигне 200 долари за барел, додека неговите сили напаѓаа трговски бродови во блокираниот Залив, како и цели во Израел и низ целиот Блиски Исток.
Трамп, кој оваа недела постојано се обидуваше да ги увери пазарите дека кампањата наскоро ќе заврши, во телефонско интервју за Аксиос кажа дека „практично ништо не останало“ за гаѓање во Иран. „Нешто малку тука и таму… Кога ќе посакам да заврши, ќе заврши“, кажа Трамп во краткиот телефонски повик.
Сепак, засега нема попуштање на теренот, ниту пак индикации дека бродовите можат безбедно да пловат низ Ормускиот теснец, каде што една петтина од светската нафта е блокирана зад тесен премин по должината на иранскиот брег, во најлошото нарушување на снабдувањето со енергија од нафтените шокови во 1970-тите.
Меѓународната агенција за енергија, составена од најголемите земји потрошувачи на нафта, препорача ослободување на 400 милиони барели од глобалните стратегиски резерви за стабилизирање на цените, во најголемата таква интервенција во историјата, а Вашингтон брзо ја поддржа препораката. Сепак, темпото со кое земјите можат да ослободат тие количини би претставувало само мал дел од снабдувањето што нормално поминува низ Ормускиот теснец.
Иранските власти вчера јасно ставија до знаење дека имаат намера да нанесат продолжен економски шок додека војната продолжува.
„Подгответе се цената на нафтата да достигне 200 долари за барел, бидејќи цената на нафтата зависи од регионалната безбедност, а вие ја дестабилизиравте“, порача Ебрахим Золфагари, портпарол на воената команда на Иран, во порака до Соединетите Американски Држави.
И покрај шокот предизвикан од нападите меѓу САД и Израел и загубата на клучни личности, Корпусот на Исламската револуционерна гарда (ИРГЦ), долгогодишниот врвен чувар на Исламската Република, цврсто ја држи контролата, ги насочува воените акции, спроведува однапред подготвени планови и ја одредува стратегијата и целите во војната, пишува Ројтерс.
ИРГЦ одигра клучна улога и во изборот на Моџтаба Хамнеи за врховен лидер откако ајатолахот Али Хамнеи беше убиен во првите напади на САД и Израел.
„За нив ова е егзистенцијална борба. Ова е тотална војна“, вели Фаваз Гергес од Лондонската школа за економија. „Тие веруваат дека нивниот опстанок е во прашање. Спремни се да го урнат покривот врз главите на сите“.
Алекс Ватанка, виш соработник во Институтот за Блискиот Исток и експерт за иранска политика, додава: „Тие се како рането животно – повредено, но поопасно од кога било.“
Таквиот менталитет на тотална војна стои зад сè поинтензивните ирански напади низ Персискиот залив, насочени кон енергетските центри од Катар до Саудиска Арабија, со цел максимално да се наруши економијата и да се зголемат трошоците за соседните земји, Европа и САД, и да се тестира политичката волја на Вашингтон.
Трамп им кажа на републиканските пратеници во понеделникот дека војната ќе продолжи сè додека Иран не биде „целосно и решително поразен“, но предвиде дека наскоро ќе заврши.
Тој додаде дека откако САД ќе ја завршат својата воена операција против Иран, Техеран нема да има никакво оружје со кое ќе им се заканува на САД, Израел и нивните сојузници долго време.
Информирани извори во Иран велат дека оваа ескалација била очекувана долго пред почетокот на војната. Иранските планери тргнале од претпоставката дека конфликтот со Вашингтон и Израел е неизбежен, па затоа подготвиле слоевита стратегија координирана преку широка воена мрежа на Револуционерната гарда и сојузничките милиции.
Сега, кога немаат многу да изгубат, Иран го спроведува тој план и го претвора конфликтот во војна на исцрпување, насочена кон политички и економски исцрпување на своите противници.
Последиците се веќе видливи во самиот Иран.
Изборот на Моџтаба Хамнеи за врховен лидер, според информирани извори, ја покажува клучната улога на Револуционерната гарда како вистински арбитер на моќта. Како што велат, рамнотежата на моќта се променила: врховниот лидер има титула, но иднината на Исламската Република, па дури и авторитетот на самиот свештенички естаблишмент, сега зависи од тоа дали Гардата ќе може да го издржи ударот што го нанесе американско-израелската кампања.
Колку долго?
Но, клучна непозната во војната, вели Моханад Хаџ Али, виш соработник во Центарот Карнеги за Блискиот Исток, е колку долго Револуционерната гарда може да ја одржи својата ракетна кампања – рбетот на нејзината стратегија против своите противници.
Американските претставници тврдат дека голем дел од арсеналот на Иран е веќе уништен, но регионални извори велат дека Техеран можеби сè уште има повеќе од половина од своите предвоени залихи. Доколку таа проценка е точна, Иран би можел да продолжи да лансира ракети уште неколку недели – период што би можел да биде значаен за Вашингтон, бидејќи економските притисоци се зголемуваат и во земјата и во странство.
Влијанието на Револуционерната гарда оди многу подалеку од бојното поле, бидејќи го обликува и секојдневниот живот. Ирански набљудувач вели дека стоките кои претходно чекале во пристаништата со недели сега веднаш минуваат низ царински процедури, додека документацијата се комплетира подоцна.
Службениците го опишуваат тоа како подготовка за воена економија, со цел да се обезбеди дека синџирите на снабдување продолжуваат да функционираат под притисок, но исто така и да се консолидира контролата на ИРГЦ врз земјата и да се демонстрира континуитет на моќта.
Внатрешната стабилност е подеднакво важна. Досега, нема знаци на протести, пребегнувања меѓу елитите или пукнатини во рамките на естаблишментот, според набљудувачи и извори во Иран.
Еден соговорник од Техеран опиша град кој е под бомбардирање, но сè уште функционира. „Прозорците се тресат дење и ноќе“, вели тој. „Но, животот продолжува.“ Продавниците и банките се отворени, има залихи, а повеќето жители не ја напуштиле престолнината.
Нападите, меѓутоа, може да имаат спротивен ефект од оној на кој се надеваа Вашингтон и Израел, додава тој. И покрај постојаните поплаки против владата, чувството на национална солидарност расте бидејќи нападите ја погодуваат инфраструктурата и отворено се дискутира за можноста за внатрешни бунтови.
„Луѓето не се подготвени Иран да се распадне“, рече изворот.
Засега, таквото расположение би можело да им купи време на властите. „Не знам дали режимот долгорочно ќе опстане“, додава тој. „Но, сигурно нема да се сруши во следните неколку недели“.
Кој ќе трепне прв?
За стратезите од двете страни, војната сè повеќе се сведува на два паралелни теста за издржливост: дали Иран може да продолжи да испукува ракети и дали САД и Израел можат да ги сносат економските, воените и политичките трошоци.
„Големото прашање е кој прв ќе попушти во оваа тотална војна – Доналд Трамп или лидерите на Иран“, вели Гергес.
Со зголемување на цените на енергенсите и ширењето на финансиски притисок врз западните економии, Техеран се надева дека овој притисок ќе ги принуди САД да се повлечат.
Првите знаци укажуваат дека последиците веќе почнуваат да се чувствуваат. Цените на нафтата растат, трошоците за гас растат, а политичките нервози се зголемуваат во Вашингтон, бидејќи економските последици се судираат со ноемвриските среднорочни избори.
Под таков притисок, вели Гергес, Трамп на крајот може да побара излез со прогласување победа, наведувајќи го атентатот врз врховниот лидер на Иран, уништувањето на нуклеарните и ракетните капацитети на Иран и клучната воена инфраструктура.
Сепак, за Техеран самото преживување би било доволно.
Дури и ако голем дел од неговата стратегиска инфраструктура биде уништена, раководството на Иран може да прогласи победа и преживување во конфликт со една од најголемите воени армади во историјата.
Она што би можело од тоа да произлезе е ранет Иран – но таков Иран би можел да биде подеднакво опасен, а можеби и понепредвидлив, од системот кој влезе во овој конфликт.
