Истражувањето покажува дека и покрај санкциите во 2022 и 2023 година, многу производи релевантни за воени цели биле легално и директно извезени од ЕУ во Русија.
Дури во 2024 година, со заострувањето на санкциите, директниот извоз на производи од 42 категории релевантни за војската бил целосно пресечен.
Според студијата на Ифо, уделот на Србија е релативно мал во споредба со водечките земји кои ги заобиколуваат санкциите. Повеќе од една третина од таквата стока стигнува до Русија преку Турција (36 проценти), што е најважната земја за индиректниот извоз.
Следуваат Кина со 23 проценти, Хонг Конг со 15,7 проценти и Обединетите Арапски Емирати со десет проценти. Според проценките на Ифо, оваа концентрација укажува дека заобиколувањето на санкциите се базира само на неколку транзитни рути, а не на голем број препродавачи.
Меѓу десетте земји кои служат како транзитни центри за реекспорт на стоки од ЕУ во Русија, според табелата на Ифо по удел се Индија, Малдивите, група неидентификувани транзитни земји, и Србија, Белорусија и Узбекистан, со удел од приближно еден процент.
„Од почетокот на 2024 година, ЕУ значително ја заостри и прошири забраната за извоз во Русија. Ова доведе до фактот дека сега гледаме мало заобиколување на санкциите преку трети земји, иако веќе санкционираните воени производи стигнуваат до Русија преку заобиколен пат“, вели Феодора Тети, експертка за трговија во Ифо и авторка на студијата.
Ифо наведува дека дури во 2024 година ЕУ ги ставила сите производи од 42 воено-релевантни категории под строга забрана. Дотогаш, имало повеќе простор за маневрирање за заобиколување на санкциите, бидејќи одредени производи со двојна употреба од таа многу широка категорија можеле слободно да се извезуваат, некои со дозвола за извоз, а контролите биле ослабени.
Дополнително, во 2024 година, одговорноста била проширена на случаи во кои компаниите или препродавачите биле или можеле да бидат свесни за опасностите од заобиколување на санкциите во трета земја. Воведена е можноста за таргетирање на препродавачите кои учествувале во повторен извоз.
Според проценките на Ифо, извозот на санкционирана стока во Русија преку трети земји паднал во последните три месеци од 2024 година на шест проценти од нивото пред војната.
Феодора Тети вели дека ова е веројатно само долната граница на вистинскиот степен на заобиколување на санкциите на ЕУ, бидејќи студијата не предвидела други форми на прекршување на санкциите, како што се индивидуално шверцување или лажно пријавување на стока или земја на потекло.
