38-годишниот Јетен ја предводеше својата прогресивна, проевропска партија Д66 до изненадувачка изборна победа минатиот октомври по оптимистичката кампања во која ветуваше крај на политиките на поделба што ги сметаше за спроведувани од претходната влада поддржана од крајнодесничарот Герт Вилдерс.
Оптимизмот на Јетен ќе биде тестиран од почетокот на неговиот мандат, бидејќи неговата централно-десничарска владејачка коалиција нема мнозинство во холандскиот парламент и затоа ќе има потреба од поддршката на опозицијата за какви било законски предлози.
Коалицијата на партијата Д66, конзервативните демохристијани (ЦДА) и десничарската ВВД претставува редок експеримент во петтата најголема економија во еврозоната, каде што традиционално на власт беа мнозинските коалиции.
Но, обезбедувањето мнозинство станува сè потешко во фрагментираниот холандски политички пејзаж. Преференциите на гласачите се менуваат со секој изборен циклус, а центристичките партии постојано ја губат поддршката.
Како јасен показател за тешкиот пат што го очекува Јетен, опозициските партии од левицата и десницата ги осудија плановите на неговата коалиција за финансирање на историско зголемување на трошоците за одбрана со намалување на социјалната помош и здравствената заштита.
Левичарскиот опозициски лидер Џеси Клавер минатиот петок изјави дека плановите се „неправедни“, откако независните пресметки покажаа дека тие непропорционално ќе ги погодат граѓаните со пониски приходи. „Обичните луѓе ќе плаќаат стотици евра повеќе, додека од најбогатите нема да се бара да прават ништо дополнително“, напиша Клавер на Икс.
Вилдерс изјави дека ќе се спротивстави на секоја иницијатива на владата на Јетен, а голем број помали партии веќе изразија загриженост за плановите презентирани досега. Коалицијата вети дека ќе го зголеми буџетот за одбрана на 3,5 проценти од БДП до 2035 година, од сегашните 2 проценти, преку нови даноци.
Владата исто така планира да ги ограничи надоместоците за невработеност, да ги зголеми придонесите за здравство на граѓаните и да го забрза зголемувањето на возраста за пензионирање во согласност со зголемувањето на очекуваниот животен век. Исто така, ветува построг пристап кон азилот и миграцијата, теми што со години ја делат холандската политика и доведе до пад на две претходни влади.
Јетен се обиде да ги смири загриженостите дека неговата влада има само 66 од 150-те пратеници во Долниот дом, претставувајќи го тоа како можност за подобра соработка во парламентот. Кратко пред да ја преземе функцијата, тој рече дека сè уште има простор за прилагодување на плановите.
„Гледаме дека сите ја плаќаат цената, но и дека не е целосно рамномерно распределена. Можеме да одвоиме време во наредните месеци за да ги подобриме плановите, пред да го изготвиме конечниот буџет“, нагласи Јетен.
Наглото зголемување на трошоците ќе го надгледува новата министерка за одбрана, Дилан Јесилгоз, која во 2023 година го презеде раководството на партијата ВВД од Марк Руте, премиерот со најдолг мандат во Холандија и сегашен шеф на НАТО. Поранешниот европратеник Том Берендсен е новиот министер за надворешни работи, додека Елко Хајнен останува на чело на Министерството за финансии.
