Нападот со дрон врз британската база Акротири во Кипар, со ограничена штета и без жртви, е првиот јасен показател дека ескалацијата може да има директни последици врз инфраструктурата и персоналот поврзани со европските држави, дури и кога тие формално не учествуваат во конфликтот. Инцидентот „ефективно вовлекува“ една земја членка на Европската Унија во безбедносната динамика околу конфликтот, а се споменуваат и дополнителни пресретнати дронови, пишува Ројтерс.
Од европска перспектива, клучното тука не е само симболиката, туку фактот дека европските територии/инсталации што се користат за операции во регионот може да станат цел, што веднаш го шири спектарот на мерки: противдронска одбрана, евакуации на семејства/неесенцијален персонал, зголемена готовност, дипломатски притисок и координација со партнерите, вели британската агенција.
Некои европски бази веќе се дел од кризата
Паралелно со инцидентите со дронови, британскиот став се чита како оперативна поддршка на Соединетите Американски Држави преку дозвола за користење на британските бази за „одбранбени“ удари против ирански ракетни цели. Ова е важен сигнал: Европа не мора да учествува директно со свои сили за да биде перципирана како дел од безбедносната архитектура на операциите, пишува Гардијан.
Дополнително, според Ројтерс, британските официјални лица јавно зборуваат за засилени одбрани во регионот и за британски авиони што учествуваат во пресретнувањето дронови, со оценка дека ризикот од „неселективни одмазднички напади“ расте, вели Ројтерс.
Европа се приближува кон активна улога
Француски Монд опишува како Франција, Германија и Обединетото Кралство во текот на еден викенд се поместуваат од претпазливост кон изразена подготвеност за „неопходни и пропорционални одбранбени дејствија“ за заштита на интересите и сојузниците во регионот, по иранските ракетни напади како одговор на американско-израелската офанзива.
За Европа, тоа значи: не се работи нужно за „влегување во војна“, туку за праг на ангажман што може брзо да се намалува ако продолжат нападите врз бази, бродови, воздушни коридори или партнери. Монд дополнително наведува дека европските земји што се присутни или имаат средства во регионот пријавиле дека нивните бази биле таргетирани со дронови и ракети и дека има најави за зајакнување на одбраната.
Енергијата и економијата: најбрзото влијание врз Европа
Ројтерс известува за раст на цените на нафтата и силни потреси на глобалните пазари по ескалацијата, со посебно нагласување дека европските цени на гасот нагло пораснале, а европските акции паднале, додека користа ја извлекуваат енергетските и одбранбените компании.
Ова е клучно за Европа затоа што енергетскиот канал е директен: поскапите нафта и гас значат повисоки трошоци за транспорт, индустрија и електрична енергија, што може да го зголеми инфлаторниот притисок и да ги отежни економските политики.
Дел од пазарната реакција се врзува за стравувања околу безбедноста на поморските коридори, особено во чувствителни области за транспорт на енергенси. Ројтерс директно ги поврзува пазарните движења со загриженоста за снабдувачките линии и ризикот од проширување на конфликтот.
Од практичен аспект, и без формална блокада, енергијата за Европа може да поскапи и да стане понестабилна.
Логистиката и транспортот: скриената цена на кризата
Кога се зголемува ризикот во регионот, првите мерки често се пренасочувања и ограничувања во воздушниот простор, што создава синџир на трошоци и доцнења. Во пошироката слика за пазарните потреси, се издвојува дека транспортниот и патничкиот сектор се меѓу најпогодените (преку пад на берзи и оперативни нарушувања), вели Ројтерс.
За Европа, ова е важно затоа што континентот има густ бизнис и туристички сообраќај со Блискиот Исток и Азија; подолгата нестабилност значи повисоки трошоци и послаба предвидливост.
Монд опишува како европските лидери, по почетната претпазливост, почнуваат да се усогласуваат поизразено со трансатлантскиот сојузник, откако Иран ја почна регионалната контраофанзива.
Ова е класичен европски „нож со две острици“: усогласувањето ја зајакнува безбедносната кохезија со партнерите, но ја зголемува веројатноста Европа да биде перципирана како дел од операциите — а со тоа и потенцијална цел на напад.
Ројтерс пренесува дека во британскиот случај се отвора темата за правната рамка и јавните позиции околу легалноста и оправданоста на дејствијата, при што официјалните лица зборуваат за одбранбени операции и растечки ризик од неселективни одмазднички напади.
За Европа ова е поширок шаблон: секој дополнителен чекор (бази, пресретнување, заштита на морските коридори) отвора прашања за мандатот, пропорционалноста и политичката поддршка дома.
Три сценарија за Европа
Сценарио А: Ако конфликтот остане во рамките на ограничените напади и како одбрана, Европа сепак може да живее со подолг период на повисока неизвесност во енергијата и пазарите (што Ројтерс веќе го опишува преку реакциите на нафта, гас и берзи).
Сценарио Б: Инцидентите како Акротири би можеле да се повторат или да се прошират, со што европските влади би биле принудени подлабоко да се впуштат во заштитни и одбранбени операции.
Сценарио В: Доколку ризикот за клучните коридори трае подолго, економскиот удар врз Европа може да стане доминантен: повисоки цени, поголем инфлаторен притисок и политичка напнатост околу трошоците за живот — што се гледа преку пазарните реакции и енергетските индикатори опишани од Ројтерс.
Европа веќе е во зоната на последици преку три канали: безбедноста и базите (Акротири и регионалната готовност), оперативно-политичката поддршка (користење бази и одбранбени операции), и енергијата и пазарите.
Иако Европа формално не учествува во воените операции, настаните околу Иран покажуваат дека континентот не може да остане изолиран од последиците на кризата. Безбедносните ризици за европските бази и персонал, енергетската нестабилност и политичката потреба за усогласување со сојузниците ја ставаат Европа во позиција на индиректен, но реален учесник во конфликтот.
Колку подолго трае ескалацијата, толку поголема е веројатноста Европа да се соочи со комбиниран притисок – поскапа енергија, повисоки безбедносни трошоци и зголемена политичка неизвесност. Во такви услови, европската стратегија ќе зависи од тоа дали ќе успее да ја зачува дипломатската улога и стабилноста на сопствените пазари, или ќе биде принудена постепено да се вклучи подлабоко во безбедносното справување со кризата.
Развојот на ситуацијата во следните недели ќе покаже дали Европа ќе остане периферен актер со ограничени последици, или ќе стане централна сила во обидот за стабилизирање на конфликтот што веќе ја допира и нејзината економија и безбедност.
