Луѓето денес ретко се согласуваат околу нешто. Но едно нешто ги обединува, без оглед на политичките уверувања: идејата дека, бидејќи социјалните мрежи им штетат на децата и тинејџерите, треба да им се забрани да ги користат.
Австралија во декември им забрани на помладите од 16 години да имаат профили на платформите како Фејсбук, Инстаграм и Тикток. Десетина земји, меѓу кои Британија и Шпанија, сега разгледуваат слична мерка; истото го прават и законодавците во многу американски сојузни држави. Повеќе од 70 проценти Британци поддржуваат исфрлање на помладите од 16 години од таквите мрежи, како и две третини од Американците.
Проблемот е што забраните би донеле повеќе штета отколку корист.
Овие предлози произлегуваат од разбирливата желба да се заштитат младите и да се зачува нивното здравје. Родителите беа потресени од трагедии во кои социјалните мрежи имаа улога — случаи на деца што биле измамени да споделат свои експлицитни фотографии или што си го одзеле животот откако алгоритмите неуморно им сервирале содржини за самоповредување.
Покрај тие шокантни примери, постои и поширока грижа: дека социјалните мрежи можат да ѝ наштетат на цела една генерација, правејќи ги децата поповлечени, поосамени и повознемирени. Луѓето очајнички се обидуваат да разберат зошто денешните млади изгледаат понесреќни од претходните генерации.
Дури и родители што се убедени дека можат да ги заштитат своите деца од посериозни опасности се грижат што нивните потомци минуваат часови бескрајно скролувајќи низ бесмислени мемови. Би сакале да ги запрат, но се плашат дека нивните деца ќе страдаат ако бидат единствените во одделението без профили на тие апликации.
Општите забрани изгледаат како едноставно решение, а политичарите едвај чекаат да посегнат по мерка што, за промена, наидува на одобрување кај гласачите од сите политички табори.
Сепак, креаторите на политики треба да го преиспитаат таквиот пристап. Прашањето дали социјалните мрежи предизвикуваат масовна штета е далеку од решено. Сè повеќе има докази дека се лоши барем за дел од децата. Но тврдењето дека социјалните мрежи му нанесуваат голема штета на менталното здравје на младите во целина има само ограничена поткрепа во доказите. А дури и ако би сакале, од претпазливост и додека не се дојде до конечни наоди, да воведете забрана, таквите мерки ризикуваат да бидат контрапродуктивни.
Еден проблем е што забраните тешко се спроведуваат; тинејџерите во Австралија веќе наоѓаат досетливи начини да ги заобиколат, местејќи си го лицето да изгледаат постари. Тешко е и прецизно да се дефинира што се социјални мрежи. Австралија не им ги забрани на помладите тинејџери апликациите за допишување како Вотсап, ниту онлајн видеоигри со повеќе играчи, бидејќи тоа би изгледало премногу драконско; појавите како сајбер-насилство несомнено ќе продолжат и на тие платформи.
Децата на кои им е забранет пристапот до главните мрежи можат да потрчаат кон поопскурни сајтови и таму да станат плен на предатори. А оние што ќе успеат да ги заобиколат блокадите може да бидат помалку склони да им кажат на возрасните ако налетаат на нешто вознемирувачко, од страв дека ќе бидат казнети.
Кревањето на старосната граница може само да го одложи проблемот до моментот кога младите ќе наполнат 16 години и одеднаш ќе добијат целосен пристап до социјалните мрежи, без многу претходно искуство во нивното користење.
Во меѓувреме, построгите старосни ограничувања можат да создадат лажно чувство на сигурност. Токму од тие причини забраните често наидуваат на противење од организациите за заштита на децата.
Понатаму, застапниците на забраните ја занемаруваат и користа што социјалните мрежи им ја носат на децата. Тие се благослов за децата што се чувствуваат изолирано — било поради местото каде живеат, својата сексуалност или затоа што нивниот мозок функционира поинаку од повеќето. Социјалните мрежи можат да им ги прошируваат видиците, нудејќи им на децата од сите средини прозорец кон нови светови и нови луѓе. Сакале или не, тие платформи денес се еден од главните начини на кои децата доаѓаат до информации (но и дезинформации) за актуелни настани.
Некогаш било лесно младите да ги земат печатените весници на родителите. Седеле и гледале информативни емисии што се емитувале пред или по нивните омилени програми. Тоа време помина.
Тинејџерите што ќе бидат исфрлени од Тикток нема веднаш да почнат да се качуваат по дрвја или да се вдлабочуваат во книги. Многумина само уште подолго ќе седат пред конзолите и стриминг-сервисите.
Една од причините зошто поминуваат толку часови на интернет е тоа што родителите одамна престанаа да им дозволуваат да „висат“ надвор со другарите. Откако веќе ги втераа дома, возрасните треба двапати да размислат пред дополнително да им го ограничат слободното време.
Што тогаш да се прави? Наместо да се крева старосната граница, регулаторите треба да ги удвојат напорите социјалните мрежи да ги направат попригодни за тинејџерите. Во идеален случај, би ги натерале интернет-компаниите да објавуваат повеќе податоци за тоа како тинејџерите ги користат нивните производи — за истражувачите полесно да ја проценат штетата и да осмислат начини да ја спречат.
Треба да им наложат на технолошките гиганти да ги преиспитаат функциите што ги задржуваат децата на мрежа подолго отколку што е здраво, како интерфејсот што овозможува бескрајно скролување и видеосодржините што се пуштаат автоматски. Исто така би морале да бараат построго уредување на содржините што им се пласираат на младите корисници.
Тоа може да подразбира и поголеми напори за проверка на возраста на корисниците на социјалните мрежи, за да се утврди кој мора да ги користи со дополнителни заштитни мерки, а кој е возрасно лице на кое такви ограничувања не му се потребни.
Некои набљудувачи сметаат дека овие идеи се смешни. Една од причините зошто луѓето бараат повисока старосна граница е уверувањето дека социјалните апликации едноставно не може да се направат побезбедни. Тоа, сепак, го занемарува правецот во кој се движат работите.
Соединетите Американски Држави се подготвуваат за низа големи судски процеси — подготвувани со години — кои конечно ќе им дадат можност на оние што тврдат дека како деца претрпеле штета поради социјалните мрежи да го изнесат случајот пред суд.
Европската Унија неодамна донесе прелиминарна одлука дека одредени карактеристики на дизајнот на Тикток се „зависнички“ и се закани со казни ако не се изменат. Во последно време многу големи социјални платформи беа поттикнати да воведат посебни „тинејџерски“ профили со дополнителни заштитни мерки.
Сето тоа нема да ја реши секоја грижа. Но заедно сепак претставува одреден напредок.
Политичарите тврдат дека нивните забрани на социјални мрежи се единствената одговорна опција. Во реалноста, тие повеќе личат на обид да се избегне грижата што децата ја заслужуваат. Ако регулаторите не се во состојба да ги скротат социјалните мрежи — кои постојат повеќе од две децении — колкава е надежта дека ќе им овозможат на децата безбедно да ги користат новите алатки како вештачката интелигенција?
Младите имаат право да учествуваат во новите технологии. Возрасните се должни да направат сè за нивното време на интернет да биде што е можно побезбедно и што е можно поосмислено.
