Исто така, хрватскиот гасовод Јанаф би останал на милост и немилост на зајакнатиот МОЛ, што би можело целосно да го елиминира, пишува Дојче веле. Но, ова се само некои од можните ефекти од регионалниот раст на МОЛ, и не треба да заборавиме дека истата група е сопственик и на словачкиот Словнафт. Сепак, за Србија е сè уште најважно целосно да се извлече од неизвесноста околу правото на увоз и рафинирање нафта во објектите на НИС во Панчево.
Од друга страна, доколку таа компанија биде преземена од МОЛ, тогаш лесно би можела да ја доживее лошата судбина на хрватска ИНА, порано најголемиот производствен и пазарен субјект во тој сектор и регион. Во стручната јавност никој не се сомнева дека економските и енергетско-политичките ефекти од ова би биле повеќе од значајни.
„Тоа преземање значително би ја зајакнало позицијата на МОЛ како доминантен регионален играч во синџирот од транспорт до рафинериска преработка на нафта и малопродажба на нафтени деривати“, смета Владислав Бркиќ, декан на Факултетот за рударство, геологија и нафта во Загреб, додавајќи дека конкретните пазарни и енергетско-политички ефекти зависат најмногу од условите под кои рускиот капитал и влијание навистина би биле заменети со нова, мнозинска неруска сопственичка структура.
Според него, во тоа сценарио би било реално да се очекува дополнителна концентрација на пазарна моќ во сегментот на фосилни горива, моментално на територијата на Унгарија, Србија, Хрватска и Словачка. Понатаму, не би било лошо да се посвети поголемо регулаторно внимание на неа поради можните ограничувања на пазарната конкуренција и ефектите врз крајните потрошувачи. Но, што се однесува до различната позиција на самиот НИС, Бркиќ го дели ставот дека искуството на ИНА покажува дека преземањето од страна на регионален партнер може да доведе до големи промени.
„Поточно, до преместување на клучните управувачки функции“, прецизира тој за Дојче веле, „како и до рационализација на производственото портфолио и до преиспитување на улогата на поединечните рафинерии, во зависност од тоа како тие се вклопуваат во целокупната оптимизација на мрежата на рафинерии во рамките на истата групација“. Во случај МОЛ да го интегрира Панчево, заедно со постојните рафинерии, Бркиќ смета дека се можни и промени во обемот на преработката и инвестициските приоритети.
„Сепак, државната вмешаност на Србија и американскиот услов за целосно заминување на рускиот сопственик му даваат на Белград одреден простор договорно да го заштити континуитетот на работењето на клучната инфраструктура и да задржи дел од своето влијание врз стратегиските одлуки“, забележува деканот на загрепскиот РГНФ.
Отсуството на тој момент во Хрватска се памти како почеток на сериозниот пад на ИНА и националната петроенергетска индустрија воопшто, некогаш столб на целата хрватска економија. Клучните управувачки овластувања над ИНА преминаа во рацете на МОЛ дури и без апсолутно мнозинство во пакетот акции, но секако во криминални околности.
На крајот на краиштата, унгарската компанија сега потенцијално го контролира Јанаф, кој реално нема за кого да работи, освен за НИС и МОЛ, заклучува Дојче веле.
Но, во најнеповолното сценарио, постои ризик дел од транспортот на сурова нафта до Србија да биде пренасочен, а за Унгарија, оној од Русија е исто така во прашање. „Така, Јанаф би бил префрлен на идниот унгарско-српски нафтовод, што на долг рок би можело да ги намали приходите на Јанаф и индиректно да ја ослабне преговарачката позиција на Хрватска во регионалната логистика за транспорт на нафта“, предупредува Бркиќ. Паралелно, интеграцијата на НИС во мрежата на МОЛ го поставува прашањето за идната улога на единствената преостаната рафинерија ИНА во Риека, по затворањето на онаа во Сисак.
Затоа е неизвесно дали рафинеријата во Риека ќе остане стратегиски важен капацитет за снабдување на Хрватска и соседните пазари или, во зависност од деловната логика на проширената група МОЛ, ќе биде под притисок за дополнителна рационализација. „И ова веќе предизвикува сугестии кај хрватската јавност дека државата треба проактивно да разгледа модели за зајакнување на сопствената контрола врз тој капацитет со цел да ги ублажи можните негативни последици од одлуките донесени надвор од Хрватска. Но, исто така, да обезбеди стратегиски резерви на нафта на овој начин, особено во време на општа геополитичка нестабилност“, вели Владислав Бркиќ.
