До неодамна се противев на користењето на „зборот на ф“ за да го опишам претседателот Трамп. Од една страна, имаше премногу елементи на класичниот фашизам што не изгледаа дека се вклопуваат. Од друга страна, терминот е пречесто користен до точка на бесмисленост, особено од левичарски ориентираните луѓе, кои ќе ве наречат фашист ако се спротивставувате на абортусот или на позитивната дискриминација. И уште нешто: терминот е магливо дефиниран, дури и од оние што го поддржуваат. Уште од самиот почеток, фашизмот бил неконзистентна доктрина, а и денес научниците не можат да се согласат околу неговата дефиниција. Оригиналната италијанска верзија се разликувала од германската, таа од шпанската, таа од јапонската.
Ја прифатив карактеризацијата на претседателот Бајден за движењето МАГА како „полуфашистичко“, бидејќи некои паралели беа очигледно видливи. Трамп дефинитивно беше авторитарен и несомнено патримонијалист. Но освен тоа, најдоброто објаснување изгледаше како психолошко, она што го изнесе Џон Болтон, советникот за национална безбедност на Трамп во неговиот прв мандат: „Тој го слуша Путин, го слуша Си, слуша како тие зборуваат за владеење без товарот на непослушните законодавни тела, без грижа за тоа што би можело да направи судството, и си мисли: Зошто јас да не можам да го правам тоа? Ова, според мое мислење, не значи дека си фашист, ниту дека имаш теорија за тоа како сакаш да владееш. Тоа е едноставно: Зошто јас да не можам да се забавувам како нив?“
Пишувајќи пред една година, тврдев дека режимот на владеење на Трамп е верзија на патримонијализам, во кој државата се третира како лична сопственост и семеен бизнис на лидерот. Тоа сè уште е точно. Но, како што тогаш исто така забележав, патримонијализмот е стил на владеење, а не формална идеологија или систем. Тој може да се надгради врз најразлични организациски структури, вклучително не само национални влади, туку и урбани политички машини како Тамани Хол, криминални групи како Мафијата, па дури и религиозни култови. Бидејќи неговиот единствен цврст принцип е личната лојалност кон шефот, тој нема конкретна агенда. Фашизмот, за разлика од тоа, е идеолошки, агресивен и, барем во своите рани фази, револуционерен. Тој настојува да доминира врз политиката, да го скрши отпорот и да го преработи општествениот договор.
Во последната година, пишува Рау, проектот на Трамп престана да биде обичен личен плен на моќта и почна да добива јасни идеолошки и оперативни елементи на фашизмот.
Зборува за територијални претензии, тврдења за неограничена моќ, отворено восхитување кон авторитарни режими, политизација на правосудството, демонстративна бруталност, создавање паравоени структури и систематско кршење на правата.
„Кога фактите ќе се променат, го менувам и мислењето“, пишува Рау. Гледано во целина, додава тој, колебањето да се именува тоа станува грешка.
Фашизмот, објаснува Рау, свесно ги разорува граѓанските норми затоа што тие му пречат. Трамп тоа го правел од самиот почеток: навредувал воени ветерани, новинари, жени, малцинства, мигранти.
Тоа не е случајност, туку метод. Со исмевање на пристојноста се отвора простор за страв, огорченост и потреба од доминација — емоции со кои либералната демократија не може да се натпреварува.
Додека либералните држави го користат насилството како крајно средство, фашизмот го слави. Рау го наведува Трамповото величење на насилните толпи, оправдувањето на мачењето, фантазиите за пукање во демонстранти и новинари, како и пропагандните снимки од рации и апсења што самата власт ги произведува.
Насилството не е нуспојава, туку порака: моќта се покажува со сила.
Фашистичкиот светоглед се темели на идејата дека силните прават што сакаат, а слабите трпат. Рау потсетува на понижувањето на Володимир Зеленски од страна на Трамп во Овалната канцеларија, но и на изјавата на Стивен Милер: „Живееме во свет со кој владеат силата, моќта и насилството. Тоа се железните закони на светот.“
Таквиот поглед, пишува Рау, е во целосна спротивност со американската и христијанската морална традиција, но совршено ѝ одговара на фашистичката логика.
Фашизмот го признава законот само кога му одговара. Трамп отворено бараше затворање на политички противници, го релативизираше Уставот и ги претвори федералните институции во алатка за одмазда.
Ројтерс забележа дека повеќе од 470 лица и институции биле цел на одмазда откако Трамп повторно ја презеде власта. Само тоа, заклучува Рау, би било доволно САД опасно да се лизнат кон фашистички модел.
Фашизмот има потреба од непријатели што се „штетници“, „ѓубре“, „нелуѓе“. Трамп ги опишува мигрантите како оние што „ја трујат крвта на земјата“, политичките противници како „олош“, а неговиот потпретседател отворено зборува за „нелуѓе“.
Таквиот јазик не е реторички вишок — тој служи за легитимирање на репресијата.
Рау ја опишува АЈС како огромна паравоена структура со речиси неограничени овластувања, чиј буџет е поголем од оној на повеќето национални армии. Апсења без налог, маскирани агенти, намерно демонстрирање сила и јавно понижување — сето тоа потсетува на класични фашистички тактики.
Протестите се пречекуваат со масовно испраќање федерални сили, не заради ред, туку заради заплашување.
Трамп ги прогласи медиумите за „непријатели на народот“, им се закануваше со одземање дозволи, ги тужеше, манипулираше со сопственоста и селективно делеше пристап.
Рау предупредува: тоа е истиот образец што Виктор Орбан го користеше во Унгарија. Разликата е само во тоа што американскиот систем е поотпорен — засега.
Во вториот мандат Трамп повеќе не ги крие територијалните амбиции: закани кон Гренланд, отворено граблива политика кон Венецуела, презир кон сојузништвата и меѓународното право.
Тоа се, пишува Рау, потези што потсетуваат на Европа од 1930-тите.
„Само јас можам да го поправам тоа“ не е лапсус, туку програма. Трамп гради култ на личноста и не крие дека себеси се гледа над Уставот и институциите.
Како што самиот изјави за Њујорк тајмс: единствените ограничувања на неговата моќ се неговиот ум и неговиот морал.
На крај, Рау го отфрла приговорот дека зборот „фашизам“ ги отуѓува гласачите. Напротив: ако не го именуваме она што го гледаме, не можеме да му се спротивставиме.
Трамп, заклучува тој, гради нешто ново врз стари принципи. Тоа не е копија на Мусолини или Хитлер, но е фашизам приспособен за 21 век.
Америка сè уште не е фашистичка држава — институциите, судовите и медиумите сè уште постојат. Но има фашистички претседател. А за да се справи со тоа, прво мора јасно да се каже што е тоа.
