Додека конфликтот го блокира извозот на нафта од регионот на Персискиот Залив, а производителите почнуваат да го намалуваат производството, шокот во снабдувањето ја турна цената на нафтата кон 85 долари за барел, ги вознемири финансиските пазари, ги зголеми цените на бензинските пумпи и предизвика стравувања од поголем економски удар.
Шок во снабдувањето со нафта
Војната беше непожелно потсетување на постојаната зависност на светот од Блискиот Исток за енергетски снабдувања, што потсетува на шоковите во снабдувањето што го погодија светот во 1950-тите и 1970-тите години.
Но аналитичарите велат дека влијанието овојпат е многу поголемо.
Околу 20% од светското снабдување со сурова нафта минува низ Ормускиот теснец, каде што војната го блокира бродскиот сообраќај.
Аналитичарите велат дека производителите на нафта и гас надвор од регионот, во земји како САД, Бразил и Норвешка, имаат ограничена способност брзо да го зголемат производството.
Иако локалните нафтоводи имаат одреден капацитет да послужат како алтернативна рута, тие не се доволни – што ги принудува производителите во регионот да најават намалување на производството. Во Ирак, производството е намалено за повеќе од 60%, според Ројтерс, додека Кувајт и Обединетите Арапски Емирати исто така го намалуваат производството.
Енергетските притисоци не се ограничени само на нафтата. Околу 20% од светското снабдување со природен гас исто така е намалено, откако државната енергетска компанија на Катар го запре производството, повикувајќи се на воените напади.
Бидејќи нема лесен начин да се пополнат празнините, аналитичарите од ЏП Морган велат дека очекуваат „видлив недостиг“ во Азија и Европа во рок од една недела.
Во Азија, која е особено зависна од увозот на енергија, некои влади веќе најавија ограничувања на цените и мерки за рационализација, при што универзитетите во Бангладеш се затвораат порано за празниците по повод Рамазан бајрам, според државните медиуми.
Во Обединетото Кралство, канцеларката Рејчел Ривс предупреди за ризиците од инфлаторен шок.
Некои земји разговараа за планови да ослободат резерви на нафта за да се ублажи кризата, но влијанието на таквиот потег би било ограничено. Хантер Корнфајнд, постар макроенергетски аналитичар во Рапид енерџи груп, вели дека обемот на какво било ослободување би бил „трошки“ во споредба со побарувачката.
„Ова во суштина е најголемиот шок во снабдувањето барем во модерната историја на светскиот пазар на нафта“, рече Корнфајнд.
„Зборуваме за неспоредливи размери кога станува збор за потребите“.
Повисоки цени на енергијата
Засега шокот значи повисоки цени на енергијата.
Брент и американскиот референтен вид нафта Вест Тексас интермедијат нагло скокнаа откако почна војната, достигнувајќи во еден момент во понеделникот речиси 120 долари за барел, пред да паднат повторно на нешто под 85 долари за барел.
Тоа се пренесува во трошоците со кои се соочуваат бизнисите и домаќинствата.
Во Обединетото Кралство и Европа, цените на природниот гас речиси се удвоија од пред почетокот на војната во Иран.
Дури и во САД, кои како голем производител на нафта и гас обично се релативно заштитени од глобалните ценовни флуктуации, цените на бензинските пумпи се приближуваат до 3,50 долари за галон, од околу 2,90 долари пред еден месец, враќајќи се на нивоа последен пат видени во 2024 година.
Минатата недела Голдман Сакс процени дека привремено зголемување на цената на нафтата само до 100 долари за барел би можело да одземе 0,4 проценти од светскиот економски раст.
Но ако конфликтот не се реши до крајот на месецот, аналитичарите велат дека тоа може да ги турне светските цени на нафтата над врвовите забележани во 2022 година по руската инвазија на Украина, со можност во некои сценарија нафтата да достигне 150 долари за барел.
Корнфајнд вели дека последиците за економијата во тој момент би биле „прилично драстични“, бидејќи повисоките трошоци ги принудуваат домаќинствата и компаниите да ги намалат другите трошоци и пошироката економија забавува.
Влијание врз бизнисот, од технологија до земјоделци
Аналитичарите веќе внимателно следат дали енергетскиот шок ќе го намали производството на чипови – сектор што има последици врз сè, од автомобилите до паметните телефони – бидејќи Тајван, центарот на производството, силно зависи од увоз на енергија.
Во САД некои исто така изразија загриженост дека скокот на цените на енергијата може да ги притисне технолошките компании што се обидуваат да ја изградат својата инфраструктура за вештачка интелигенција, погодувајќи еден од клучните двигатели на економскиот раст.
Енергијата не е единствената стока што е погодена.
Блискиот Исток е исто така голем извор на алуминиум, сулфур – кој се користи за преработка на металите како бакар – како и состојки за ѓубрива, вклучително и уреа.
Како што цените на тие стоки почнуваат постепено да растат, притисокот може да се пренесе врз цената на храната и произведените стоки.
Во САД, околу 25% од увозот на ѓубрива пристигнува во земјата во месеците март и април, кога започнува сезоната на садење, според Американската федерација на земјоделски бироа.
„Не можеше да дојде во полош момент“, рече земјоделецот Хари От, кој одгледува памук, пченка и соја во Јужна Каролина.
Тој минатата недела му се јавил на својот снабдувач со ѓубриво, со намера да почне да го нанесува на своите полиња, но му било кажано дека фирмата ги одложува продажбата и испораките додека не добие појасна слика за влијанието на војната.
Фирмата оттогаш најави зголемување на цените, за кое тој стравува дека ќе ја зголеми неговата сметка за ѓубриво за околу 100 долари по акр и ќе ја уништи секоја можност да оствари профит од овогодишната жетва.
„Ова се тешки времиња и ова низ што минуваме сега со ѓубривото… беше целосно неочекувано“, рече От на брифинг за новинари организиран од Федерацијата на земјоделски бироа. „Ничиј биланс на состојба немаше простор за вакви приспособувања“.
Политички притисок
Аналитичарите велат дека економските ризици се најголеми во Азија и Европа, кои силно зависат од увозот на енергија – проблем што се одрази и на берзите.
Во Јапонија и Јужна Кореја, на пример, главните берзански индекси паднаа за околу 10% и 15% соодветно откако започна војната, додека германскиот индекс Дакс падна за повеќе од 7%.
Во САД, пак, индексот С&П 500 падна само 1,2%.
Но со трошоците за живот како главна грижа пред изборите за Конгресот во ноември, аналитичарите велат дека ситуацијата се заканува да создаде политички проблем за претседателот на САД Доналд Трамп ако растот на цените почне да се прелева до потрошувачите.
Белата куќа испрати спротивставени сигнали за своите планови во регионот, што предизвикува сомнежи дали претседателот ќе има волја за продолжена борба.
Дури и ако Трамп ја заврши војната, аналитичарите предупредија дека стравувањата од понатамошна нестабилност може да ги задржат цените високи.
„Колку и да прогласат САД и Израел дека операциите се завршени, Иранците можеби нема да го гледаат тоа така“, предупреди Пол Санки од Санки рисрч. „Тоа може да значи дека оваа ситуација ќе продолжи долго откако администрацијата на Трамп ќе прогласи крај на непријателствата“.
