Проектил за прачка, со димензии 3,2 на 1,95 сантиметри и тежина од 38 грама, веројатно го користеле грчките бранители на градот против хасмонејската војска на кралот Александар Јаннеј во 101 година п.н.е. Труд за артефактот е објавен во списанието „Квартално истражување на Палестина“.
Според Мајкл Ајзенберг од Универзитетот во Хаифа, ко-директор на ископувањата на локалитетот и еден од авторите на студијата, ова е прв пат овој специфичен натпис да биде пронајден на проектил за прачка.
„Проектилите за прачки биле направени од олово и биле најчестата муниција во хеленистичкиот свет. Тие биле најевтини, наједноставни и најефикасни“, изјавил Ајзенберг за Тајмс оф Израел.
Тој објасни дека повеќето проектили биле без украси. Сепак, не било необично да носат украси, како симболи на моќ или натписи.
„Во поширокиот регион на Израел и Сирија, често се гледаат прикази на молњи како врвно оружје на Зевс, врховниот бог на грчкиот пантеон, а понекогаш и трозабец, оружјето на Посејдон, богот на морето. Многу е ретко проектилите да носат натпис“, рече Ајзенберг.
Натписите честопати ги содржеле имињата на градовите или воените команданти. Сепак, археолозите повремено пронаоѓаат артефакти со саркастични пораки, како што е зборот „фати“.
Ајзенберг и неговите коавтори веруваат дека зборот „учи“ треба да се толкува на ист начин.
„Се користи многу необична структура што постои само на грчки јазик. Тоа е како проектилот да си вели: „Ја учам својата работа погодувајќи го непријателот“. Можеби идејата била да му се каже на непријателот: „Научи лекција“ или „Следниот пат, научи да не доаѓаш тука“, рече тој.
Според Ајзенберг, ова е прв пат ваков натпис да се најде на проектил за прачка, не само во Израел, туку и во целиот свет.
Проектилот е пронајден за време на ископувањата во областа на римската некропола (гробишта) во градот. Неодамна, тимот откри уште еден артефакт на кој е гравиран скорпија, кој сè уште не е објавен. Археолозите пронајдоа неколку десетици проектили во истата област. Ајзенберг и неговиот тим веруваат дека проектилот „Учи“ е постар од гробиштата и датира од хеленистичкиот период.
„Сусита или Хипос е основан како грчки град во 2 век п.н.е. Основан е од еден од двајцата кралеви, или Антиох Велики или Антиох Четврти Епифан од приказната за Ханука“, додаде тој.
Врз основа на типологијата, археолозите го датирале артефактот во втората половина на 2 век или почетокот на 1 век п.н.е.
„Можеби проектилот бил употребен за време на битката помеѓу еврејското хасмонејско кралство, кое се ширело кон Галилеја, Голан, и градот. Во 101 година п.н.е. Александар Јаннеус се обидел да го освои Хипос и овој регион. Тој бил многу успешен во неговото освојување, иако не можел да го задржи“, рече Ајзенберг.
Можни се и други сценарија, додаде тој, вклучувајќи дека проектилот бил истрелан во претходни конфликти меѓу различни грчки кралства или дека бил користен за време на обука.
Археолозите веруваат дека областа во која е пронајден овој артефакт и многу други проектили одговара на античкиот хеленистички, а потоа и римски пат што водел до градот од Галилејското езеро. Тоа е место каде би имало смисла опсадната војска да се искачи за да стигне до Хипос, а бранителите да пукаат кон нив. Сигурно е дека проектилот покажува траги од удар.
„Не знаеме дали удрило во карпа или во човек, но дефинитивно имало удар“, заклучи Ајзенберг.
