Резултатите произлегуваат од обемно јапонско истражување кое опфатило речиси 11.000 лица постари од 65 години, следени во период од шест години. Испитаниците биле оценети според тоа колку често учествуваат во подготовката на храна и нивното ниво на основни кулинарски вештини, а потоа овие информации биле споредени со појавата на деменција со текот на времето.
Се покажало дека оние кои готвеле барем повремено имале значително помала веројатност да развијат когнитивен пад во споредба со луѓето кои не биле вклучени во оваа активност. Важно е да се нагласи дека ова не е директен доказ дека готвењето спречува деменција, туку силна поврзаност што сугерира дека оваа форма на секојдневно ангажирање може да има заштитен ефект.
Причината за ова откритие лежи во самата природа на активноста. Готвењето не е едноставна, автоматска задача, туку процес што истовремено вклучува повеќе мозочни функции. Потребно е да се испланира оброк, да се запомнат состојките и редоследот на чекорите, да се следи времето и температурата, да се прилагодуваат дејствата во тек и да се координираат движењата.
Оваа комбинација вклучува извршни функции, работна меморија, внимание и моторна координација, кои заедно создаваат сложена форма на ментална стимулација. За разлика од пасивните активности, овој вид ангажман поттикнува активно „вежбање“ на мозокот, што е еден од клучните фактори во забавувањето на когнитивниот пад.
Особено е интересно што ефектот не бил ист кај сите испитаници. Најизразен заштитен ефект бил забележан кај луѓе кои немале развиени кулинарски вештини. Кај нив, дури и повременото вклучување во подготовка на храна било поврзано со значително помал ризик од деменција, кој во некои анализи достигнал околу 70 проценти.
Спротивно на тоа, кај луѓето кои веќе готват редовно и имаат развиено вештини, дополнителното зголемување на фреквенцијата не предизвикало пропорционално поголем ефект. Ова откритие покажува дека најголемата придобивка доаѓа од активирање и учење, или од излегување од пасивност, додека по одредено ниво на ангажман, ефектот се стабилизира.
Сепак, готвењето не функционира само преку ментална стимулација. Тоа вклучува и одредено ниво на физичка активност, колку и да е блага, како и одржување на дневната независност, што е исклучително важно во постара возраст.
Луѓето кои ги подготвуваат своите оброци почесто одржуваат чувство на контрола врз сопствениот живот и рутини, што има позитивен психолошки ефект и може да придонесе за одржување на мотивацијата и менталната виталност. Покрај тоа, готвењето често се поврзува со подобра исхрана, бидејќи вклучува поголема употреба на свежа и помалку преработена храна, што дополнително влијае на здравјето на мозокот.
Токму во таа комбинација на фактори се крие објаснувањето зошто една едноставна навика може да има толку силен ефект. Не станува збор само за самиот чин на подготовка на храна, туку за комплекс на активности кои вклучуваат размислување, движење, планирање и носење одлуки. Активен и ангажиран начин на живот, дури и преку мали секојдневни активности, може да игра важна улога во зачувувањето на когнитивните способности.
Во модерно опкружување, каде што готвењето сè повеќе се заменува со готови оброци и минимално вклучување во подготовката на храната, ова откритие добива дополнителна тежина.
Она што изгледа како заштеда на време, долгорочно, може да значи губење на една од важните дневни ментални активности. Затоа пораката на истражувањето не е повик за драстични промени, туку потсетник за вредноста на едноставните навики што го одржуваат мозокот активен. Готвењето, во овој контекст, станува многу повеќе од само подготовка на оброк – тоа станува дел од стратегијата за зачувување на менталната функција, беспрекорно интегрирано во секојдневниот живот.
