Во текот на втората половина од февруари во зависност од текот на постапките за јавни набавки, се очекува да почнат да се прават најсовремените молекуларно-дијагностички процедури и генетските анализи за онколошките заболувања, во лабораторијата за молекуларна биологија и геномика при Природно-математичкиот факултет (ПМФ), вели во интервју за МИА проф. д-р Сашо Панов, раководител на лабораторијата.
Тој посочува дека засега, анализите ќе се вршат само на пациенти со малигни заболувања, а не превентивно. Пациентите кои е проценето дека имаат индикација за вакви испитувања, појаснува проф.д-р Панов, ќе можат да се упатат од страна на специјалистите онколози, пред сѐ од Клиниката за радиотерапија и онкологија со специјалистички упат до лабораторијата.
– Лабораторијата за молекуларна биологија и геномика е целосно инфраструктурно обновена според најсовремените стандарди за медицински лаборатории. Молекуларните анализи во нашата лабораторија можат да имаат клучна улога за утврдување на потенцијалните таргетирани лекови за конкретниот пациент со малигно заболување, но и за избегнување на примена на лековите за кои генетските анализи укажуваат на зголемен ризик од несакани ефекти и нуспојави. Засега, бројот на анализи кој го покрива Фондот за здравствено осигурување е релативно мал (околу 100 на годишно ниво), но се очекува планот да се ревидира и да се одобри поголем број на испитувања на примероци, вели проф.д-р Панов.
Тој нагласува дека тие здравствени услуги ќе можат да се закажуваат преку системот Мој термин.
– Пациентите со уредни упати нема да плаќаат за услугите, со оглед на тоа дека се покриени од страна на Фондот, а партиципацијата не се наплаќа за оваа категорија на заболувања, посочува проф.д-р Панов.
Тој најави дека планираат да воведат предимплантациска генетска дијагностика, која ќе се практикува при ин витро оплодувањето, со цел да се намали ризикот од појава на некои од почестите вродени заболувања и со тоа да се подобри успешноста на целата постапка на ин витро.
Во лабораторијата за молекуларна биологија и геномика при Природно-математичкиот факултет првпат досега ќе се вршат најсовремени здравствени молекуларно-дијагностички процедури и генетски анализи за онколошките заболувања. За какви анализи станува збор и што тие ќе опфатат?
– Во лабораторијата за молекуларна биологија и геномика ќе се спроведуваат напредни молекуларно-дијагностички анализи, главно со употреба на генски панели за таргетирано, масивно паралелно секвенционирање од новата генерација (скратено – NGS) кај различни онколошки состојби. Се работи за едни од најсовремените и најсофистицирани генетски анализи со кои се утврдува присуството на различни генски мутации на туморската ДНК од ткивни примероци од тумори кај онколошките пациенти. Стручното интерпретирање на податоците за поединечните мутации и нивното комбинирано присуство во испитуваниот примерок може да помогне на онкологот при најсоодветниот избор на целната (таргетирана) и друга онколошка терапија, следењето на текот на болеста и други важни клинички одлуки.
Според вас, кога се очекува да завршат техничките подготовки и тендерските постапки за набавка на потребните реагенси и потрошен материјал и во лабораторијата да почнат да се прават најсовремените молекуларно-дијагностички процедури и генетските анализи за онколошките заболувања?
– Во зависност од текот на постапките за јавни набавки кои сме обврзани целосно да ги почитуваме, очекуваме да започнеме со анализите во текот на втората половина од февруари.
Која листа на услуги ќе ги добиваат граѓаните во вашата лабораторија и дали анализи ќе се вршат само за пациенти со канцер или се предвидени и превентивни анализи за канцерогени и други генетски заболувања?
– Изборот на услугите се базира на бројот и опсегот на испитувани гени за утврдување на присуството на мутации (на пример: до 5 гени или панел кој испитува повеќе од 50 гени) во примероци од тумори. Засега, анализите ќе се вршат само на пациенти со малигни заболувања, а не превентивно.
Најавивте примена и на таргетирана терапија кај ракот, што поконкретно значи тоа за болните од канцер?
– Целната, односно таргетирана терапија се користи во онкологијата во поново време, а дел од овие лекови се применуваат и во нашиот здравствен систем. Молекуларните анализи во нашата лабораторија можат да имаат клучна улога за утврдување на потенцијалните таргетирани лекови за конкретниот пациент со малигно заболување, но и за избегнување на примена на лековите за кои генетските анализи укажуваат на зголемен ризик од несакани ефекти и нуспојави. Во некои случаи, примената на скапата биолошка целна терапија без претходни детални генетски анализи може да биде не само финансиски товар за здравствениот фонд, туку и делумно или целосно неефикасна за заболувањето, доколку туморските клетки не ја содржат соодветната мутација.
Колку анализи годишно ќе се вршат во лабораторијата?
– Засега, бројот на анализи кој го покрива Фондот за здравствено осигурување е релативно мал (околу 100 на годишно ниво), но се очекува планот да се ревидира и да се одобри поголем број на испитувања на примероци.
Што треба да направи секој граѓанин, кој сака да му бидат направени такви анализи во лабораторијата?
– Пациентите кои е проценето дека имаат индикација за вакви испитувања, ќе можат да се упатат од страна на специјалистите онколози, пред сѐ од Клиниката за радиотерапија и онкологија со специјалистички упат до лабораторијата.
Со каков вид опрема располага лабораторијата и дали имате доволно стручен кадар?
– Лабораторијата за молекуларна биологија и геномика при ПМФ е целосно инфраструктурно обновена според најсовремените стандарди за медицински лаборатории. Неодамна, е набавена комплетно нова, модерна лабораториска опрема и инструменти со средства за финансирање од посебен јавен интерес (поддршка за развој на лабораториски ресурси) од Министерството за образование и наука на Република Северна Македонија. Во однос на кадарот, носители на дејноста се професори со докторски дисертации од областа на биомедицинска примена на молекуларната биологија и генетиката и голем број на објавени научни трудови и учества на конференции. Всушност, најголемиот број од вработените кои се вклучени во извршувањето на слични молекуларно-дијагностички анализи во јавните и приватните здравствени установи се едуцирани на ПМФ, односно се наши поранешни студенти, а некои и магистранти и докторанти.
Најавивте и воведување предимплантациска генетска дијагностика, која ќе се практикува при Биомедицинско потпомогнато ополодување (БПО) или ин витро. Што поконкретно значи ова и дали оваа метода е безбедна за ембрионот?
– Оваа генетска анализа се врши на само неколку клетки кои ембриолозите можат да ги издвојат од раниот ембрион во лабораториски услови при ин витро-оплодувањето. Со анализата на ДНК од неколку ембриони од иста пациентка можат да се направат селектирани генетски анализи со кои може да се определи кои од ембрионите се најподобни за натамошно внесување во матката на пациентката. Методата се користи за да се намали ризикот од појава на некои од почестите вродени заболувања и со тоа да се подобри успешноста на целата постапка на биомедицински-потпомогнато, односно ин витро-ополодувањето. Во моментов, таа метода не се врши во нашата лабораторија, но во план е нејзино воведување.
Дали вашите услуги ќе се закажуваат преку Мој термин и колку за тоа ќе плаќаат осигурениците?
– Овие здравствени услуги ќе можат да се закажуваат преку системот Мој термин. Пациентите со уредни упати нема да плаќаат за услугите, со оглед на тоа дека се покриени од страна на Фондот, а партиципацијата не се наплаќа за оваа категорија на заболувања.
