Израелско-американската војна против Иран го зафаќа целиот Блиски Исток и би можела да ескалира во глобална војна. Економските последици се веќе сериозни и би можеле да станат катастрофални. Ормутскиот теснец носи приближно една петтина од целата нафта што се тргува на глобално ниво и 30 проценти од светскиот течен природен гас (LNG). Продолженото затворање на теснецот без преседан би предизвикало енергетски шок.
Конфликтот веројатно ќе излезе од контрола бидејќи САД и Израел се цврсто решени да се залагаат за хегемонија во арапскиот свет и Западна Азија – хегемонија што ја комбинира израелската територијална експанзија со контрола на режимот поддржан од Америка низ целиот регион. Крајната цел е Голем Израел што ја апсорбира целата историска Палестина, во комбинација со послушни арапски и исламски влади лишени од вистински суверенитет, вклучително и во изборот за тоа како и каде ќе ја извезуваат својата нафта и гас.
Ова е заблуда. Ниту една земја во регионот не сака Израел да дивее како што прави сега, убивајќи цивили низ целиот регион, уништувајќи ги Газа и Западниот Брег, напаѓајќи го Либан, напаѓајќи го Ирак и Јемен и бомбардирајќи го Техеран. Ниту една земја не сака нејзиниот извоз на јаглеводороди да биде под ефикасна контрола на САД. Војната ќе заврши само ако глобалната одвратност од агресијата на САД и Израел ги принуди овие земји да престанат. Доколку тоа не се случи, веројатно ќе го видиме Блискиот Исток во пламен, а светот во енергетска и економска криза без преседан во модерната историја. Војната лесно би можела да се претвори во глобален пожар, што всушност би можело да се претвори во трета светска војна.
Сепак, постои алтернатива. Војната би можела да престане врз основа на рационални причини ако Израел и САД бидат решително повикани на одговорност од остатокот од светот. Завршувањето на војната бара низа меѓусебно поврзани чекори за да се обезбеди основна безбедност за сите страни, па дури и за светот. На Иран му е потребен траен крај на агресијата од САД и Израел. На земјите од Заливот им е потребен крај на одмаздничките напади на Иран. На Палестинците им е потребна независна држава. На Израел му е потребна трајна безбедност и разоружување на Хамас и Хезболах. На целиот свет му е потребно отворање на Ормускиот теснец и меѓународен мониторинг на нуклеарната програма на Иран за да се осигури дека се придржува до Договорот за неширење на нуклеарно оружје, како што Иран вели дека сака да го стори тоа. И сите земји сакаат, или треба да сакаат, вистински суверенитет за себе и за својот регион.
Колективната безбедност може да се постигне со пет меѓусебно поврзани мерки. Прво, САД и Израел веднаш да ја прекинат својата вооружена агресија низ целиот регион и да ги повлечат своите сили. Второ, Иран би ги прекинал своите одмазднички напади низ Заливот и повторно би бил под мониторинг од страна на Меѓународната агенција за атомска енергија според ревидираниот Заеднички сеопфатен план за акција (JCPOA), кој претседателот Трамп неодговорно го напушти во 2018 година. Трето, Ормускиот теснец би се отворил повторно со меѓусебен договор меѓу Иран и земјите од Заливот. Четврто, решението за две држави би се применило веднаш со прием на Палестина како полноправна членка на ОН. Од Израел би се барало да ја прекине окупацијата на Западниот Брег и Источен Ерусалим и да ги повлече своите сили од Либан и Сирија. Петто, признавањето на државата Палестина од страна на ОН би претставувало основа за сеопфатно регионално разоружување на сите недржавни актери, потврдено под меѓународен мониторинг. Крајниот резултат би бил враќање кон меѓународното право и Повелбата на ОН.
Кој би победил во овој план? Луѓето од регионот, од Израел, Палестина, Либан, Сирија, Ирак, Иран и остатокот од светот. Кој би изгубил? Само поддржувачите на Голем Израел, предводени од Бенјамин Нетанјаху, Итамар Бен-Гвир, Безалел Смотрих и Мајк Хакаби, кои го доведоа светот на работ на уништување.
Еве ги петте чекори подетално.
Прво: Крај на вооружената агресија меѓу САД и Израел.
Израел и САД би ја запреле својата агресија и би ги повлекле своите сили. За возврат, Иран би ги прекинал своите одмазднички напади. Ова нема да биде само прекин на огнот. Напротив, тоа би бил првиот чекор од целокупниот мировен договор и колективниот безбедносен договор.
Второ: Враќање на JCPOA.
Нуклеарното прашање би се решило преку строг мониторинг од страна на Меѓународната агенција за атомска енергија, а не преку кампањи за бомбардирање кои само го ставаат збогатениот ураниум на Иран надвор од меѓународниот мониторинг. Советот за безбедност на ОН веднаш ќе ја врати основната рамка на Заедничкиот сеопфатен план за акција (JCPOA) од 2015 година, според кој Иран мора строго да се придржува до мониторингот на МААЕ и договорените ограничувања за неговата нуклеарна програма, додека економските санкции врз Иран ќе бидат укинати.
Трето: Повторно отворање на Ормускиот теснец во рамката на Иран и ГЗСС.
Ормускиот теснец ќе биде брзо повторно отворен, со безбедно поминување кое заеднички ќе го гарантираат Иран и ГЗСС. Земјите од ГЗСС ќе го потврдат суверенитетот над воените бази во нивните земји за да се осигураат дека базите нема да се користат како лансирни рампи за обновени офанзивни напади против Иран.
Четврто: Решение со две држави.
Решението со две држави ќе биде имплементирано, со прием на Палестина во ОН како 194-та постојана земја-членка. Ова не бара ништо повеќе од повлекување на ветото од страна на САД. Палестинската државност е во согласност со меѓународното право и со Арапската мировна иницијатива, која е на маса од 2002 година. За возврат, земјите во регионот би воспоставиле дипломатски односи со Израел, а Советот за безбедност на ОН би вовел мировни сили за да ја осигурат безбедноста и на Палестина и на Израел.
Петто: Крај на вооружената воинственост.
Во врска со решението за две држави, сите вооружени воинствени дејства во регионот би завршиле веднаш, вклучително и разоружувањето на Хамас, Хезболах и други вооружени недржавни актери. Во случајот на Палестина, разоружувањето на Хамас би ја поткрепило власта на палестинската држава. Во случајот на Либан, разоружувањето на Хезболах би го вратило целосниот суверенитет на Либан, со либанските вооружени сили како единствена воена власт во земјата.
Разоружувањето би било потврдено од меѓународни набљудувачи и гарантирано од Советот за безбедност на ОН.
Клучната поента е дека израелско-американската војна против Иран не се случила во вакуум. Стратегијата „Чист прекин“, развиена од Нетанјаху и неговите американски неоконзервативни поддржувачи во 1996 година, а имплементирана од тогаш, повикува Израел да воспостави хегемонија во регионот преку војни за промена на режимот, со САД како партнер за имплементација. Како што откри врховниот командант на НАТО Весли Кларк по 11 септември, САД изготвија планови пред четврт век за соборување на владите во седум земји: „почнувајќи со Ирак, а потоа Сирија, Либан, Либија, Сомалија, Судан и, завршувајќи, Иран“. Затоа, живееме низ кулминацијата на долгогодишен план на Израел и САД да доминираат во арапскиот свет и Западна Азија, да создадат Голем Израел и трајно да ја блокираат палестинската државност.
Не сме оптимисти за веројатноста на нашиот план. Израелската влада е убиствена, а Трамп е во заблуда за моќта на САД. Можеби веќе сме во раните денови на Третата светска војна. Сепак, бидејќи влоговите се толку високи, вреди да се изнесат вистински решенија дури и ако се мали шансите. Сепак, веруваме дека незападниот свет – делот што не е вазален на моќта на САД – ја разбира итноста на мирот и безбедноста.
Кој, тогаш, би можел да се залага за мировен план на кој САД и Израел ќе се спротивстават со сите средства што им се на располагање, сè додека тежината на глобалното спротивставување и економската катастрофа не им остави друг избор освен да го прифатат?
Постои една главна група, а тоа се земјите од БРИКС.
Бразил, Русија, Индија, Кина, Јужна Африка и проширеното членство на блокот, кое сега ги вклучува ОАЕ, Иран, Египет, Етиопија и Индонезија, претставуваат приближно половина од светската популација и повеќе од 40 проценти од глобалниот БДП (во споредба со 28 проценти за фалените, но преувеличени земји од Г7). БРИКС имаат кредибилитет, економска тежина и отсуство на историско соучество во блискоисточниот империјализам за да го доведат светот до разум. БРИКС треба да свика итен самит и да презентира унифицирана рамка што ќе ги вклучува условите за мир и безбедност, што пак ќе биде ставено на дневен ред во Советот за безбедност на ОН. Таму, светското мислење ќе им каже на САД и Израел да престанат да го туркаат светот кон катастрофа и ќе ги потсети сите земји да се придржуваат кон Повелбата на ОН.
Џефри Д. Сакс и Сибил Фарес, преземено од Commondreams
