За Будимпешта, Македонија е повеќе од уште една земја-кандидат за членство во Европската Унија. Таа е дел од поширока регионална стратегија. Виктор Орбан со години гради сопствена мрежа на сојузници во Централна и Југоисточна Европа, настојувајќи да покаже дека Унгарија води самостојна политика, независна од доминантните трендови во Брисел. Поддршката за македонските евроинтеграции ѝ овозможува на Будимпешта да се позиционира како гласен застапник на проширувањето, но и да го зацврсти своето влијание во рамките на Унијата.
За Скопје, ваквото партнерство има јасна стратешка вредност. Во услови кога евроинтегративниот процес често е блокиран, а правото на вето се користи како инструмент на притисок, секој сигурен сојузник во ЕУ станува важен ресурс. Унгарија се наметна токму како таков партнер. Тоа е порака дека Македонија не е сама и дека има поддршка од земја-членка која е подготвена јавно да застане зад нејзините позиции.
Особено значајна димензија на односите е финансиската соработка. Унгарските кредитни линии добија централно место во економската агенда. За македонската економија тоа значи пристап до капитал во време на ограничени буџетски можности. За Будимпешта, пак, кредитите претставуваат алатка за долгорочно позиционирање и влијание.
Телекомуникацискиот сектор дополнително ја продлабочи оваа врска. Влезот на унгарската групација 4iG на македонскиот пазар преку операторот One Macedonia не е обична деловна експанзија. Контролата врз фреквенции и 5G-инфраструктура подразбира долгорочна стратегија и присуство во чувствителна област поврзана со податоци и национална инфраструктура. Зголемената конкуренција може да донесе пониски цени и побрза дигитална трансформација, но истовремено ја зацврстува улогата на унгарскиот капитал во еден од најважните сектори на модерната економија.
Во поширока геополитичка рамка, Скопје и Будимпешта се поврзани преку логиката на север-југ коридорите. Македонија останува важна транзитна точка на Балканот, додека Унгарија претставува влез во централноевропскиот простор. Развојот на енергетски и транспортни проекти во оваа насока може да ја зголеми автономијата на регионот и да влијае врз распределбата на економските текови во Југоисточна Европа.
Во оваа приказна неизбежно се наметнува и името на поранешниот премиер Никола Груевски. Неговото присуство во Унгарија одамна ја надмина личната димензија. За дел од јавноста тој е доказ за блискоста меѓу двете владејачки партии, за други – симбол на политизираноста на односите. Фактот дека Груевски доби засолниште во Будимпешта останува постојан потсетник дека ова партнерство не се темели исклучиво на економски интереси, туку и на идеолошка и партиска поврзаност.
Токму тука лежи и главната неизвесност. Сегашната архитектура на односите во голема мера се потпира на политичката сродност меѓу Фидес и ВМРО-ДПМНЕ. Доколку по изборите во 2026 година во Унгарија дојде до промена на власта, новата гарнитура, особено ако биде поориентирана кон поблиска соработка со Брисел, би можела да ја преиспита динамиката на сојузот.
Во такво сценарио, кредитните аранжмани би можеле да се разгледуваат со поголема дистанца, реториката да стане поумерена, а партиската блискост да ја изгуби досегашната тежина. Прашањето за статусот на Груевски повторно би се нашло во фокусот. Иако евентуалната екстрадиција не е извесна, самото отворање на темата би имало силен политички одек.
Парадоксот е во тоа што токму интензитетот на сегашната соработка ја прави чувствителна на политички промени. Колку повеќе односите се врзани за конкретни политички актери, толку се поранливи при смена на власта. Денес, унгарско-македонското партнерство изгледа стабилно и заемно корисно: Скопје добива финансиска поддршка и технолошки импулс, а Будимпешта засилено присуство на Балканот. Но иднината на овој сојуз ќе зависи од тоа дали ќе се покаже како трајна регионална стратегија или како производ на една конкретна политичка епоха.
Александар Стојановски, Брисел
