Во светот на безбедносните анализи, случајноста е луксуз кој ретко кој може да си го дозволи. Кога одредени настани ќе почнат да се повторуваат со математичка прецизност, „оправданиот сомнеж“ станува единствената логична алатка за разбирање на реалноста. Гледајќи ги потезите на власта во 2024 и 2025 година, тешко е да се избегне впечатокот дека Македонија не се води според идеологија, туку според детално разработен „бизнис-план“ на Стопанската комора. Дали македонската држава полека се трансформира во акционерско друштво каде граѓаните се само несакан трошок?
1.Протоколот на „пазарењето“ и континуитетот на Азески
Сликата почна да се наѕира уште пред изборите во мај 2024 година, преку зачестените средби на тогашниот лидер на опозицијата со „бизнис-кремот“ во Стопанската комора. Овој интензивен дијалог денес наликува на класично пазарење за поддршка. По изборите, овој однос само се зацврсти. На 31 јануари 2025 година, премиерот Мицкоски и Бранко Азески, стоејќи рамо до рамо, ја потврдија новата реалност. Азески не е само претседател на комора; тој е олицетворение на бизнис-континуитетот кој ги преживува сите политички гарнитури. Неговото засилено присуство во јавниот простор служи како ПР-параван за заштита на позициите на најголемите домашни капиталисти.
- Институционален инженеринг: Енергетиката профит, трудот трошок
Дека намерите на една власт најдобро се читаат не во нивните предизборни говори, туку во првите потези со кои ја преуредуваат државната апаратура, потврди и Христијан Мицкоски. Уште пред официјално да стапне во кабинетот на Илинденска бр. 2, тој јасно стави до знаење каде ќе се бие главната битка за моќ и влијание. Преку експресните измени на Законот за организација и работа на органите на државната управа (ЗОРОДУ), донесени со политичка гимнастика и под превезот на „ефикасност“, беа поставени двата столба на новиот систем: Енергетиката и Трудот.
Првиот приоритет: Енергетиката како заложник на политиката
Со издвојувањето на енергетиката од Министерството за економија во посебен ресор, не добивме само нова административна зграда. Добивме институционализиран фокус врз најголемиот извор на капитални инвестиции и тендери во државата. Оваа брза операција овозможи директна и вертикална контрола врз енергетските текови уште во првите сто дена. Кога првиот потег ви е формирање министерство за ресурс кој генерира милијарди, пораката е јасна – економијата не е во служба на граѓаните, туку ресурсите се во служба на новата политичка елита.
Вториот приоритет: Трудот како пазарна стока
Можеби најопасниот маневар беше скриен во редефинирањето на ресорот труд. Со неговото префрлање во Министерството за економија, симболично и суштински беше избришан заштитниот механизам на работникот. Во светогледот на Мицкоски, трудот повеќе не е социјална категорија која бара заштита и достоинство, туку стана обичен економски инпут – трошок што треба да се менаџира во корист на бизнис-секторот. Ова не е реформа, туку деградација на работничките права во име на „поволна бизнис клима“. Овие измени не беа технички. Тие беа идеолошка најава. Додека граѓаните очекуваа итни мерки за стандардот, власта се занимаваше со „парцелизација“ на државата. Прво се осигураа дека клучот од енергетската каса е кај нив, а потоа дека гласот на работникот ќе биде задушен во ходниците на економијата. Оваа системска поставеност е јасен патоказ: ова е власт на големиот капитал и на енергетските монополи. Пред да се преземе софтверот на државата, мораше да се промени нејзиниот „оперативен систем“ преку низа законски измени кои ја фаворизираат консолидацијата на моќта.
Закон за трговските друштва (ЗТД): измените (Сл. весник 272/24) ја зацврстуваат логиката на „поврзани лица“ и спојувања, овозможувајќи де факто холдинг-структури без потреба од посебен закон.
Закон за јавните претпријатија (ЗЈП): пакетот од 2024 ги унифицира стандардите за управување, што олеснува централизирано, координирано управување по модел „мајкаќерка“.
Оперативна дигитализација: Воведувањето на Single Window и електронските потврди од Царинската управа (крај на 2025) дополнително го забрзува протокот на капитал и регистрации за големите играчи.
- Фискалната рефундација: подарок од 50 милиони евра
Откако институционалната рамка беше поставена, следеше финансиската егзекуција. Најексплицитната доказна точка во овој мозаик е одлуката на Уставниот суд од 5 февруари 2025 година за поништување на солидарниот данок.
Резултат: државата мора да им врати околу 49,2 милиони евра на 156-те најбогати компании.
Суштина: ова е чиста „рефундација“ на долгот кон бизнис-елитата која го бетонира своето богатство додека државната каса е празна и се полни со нови заеми.
Индикација: системот е дизајниран да го штити профитот на „големите“ дури и кога државата е во економски минус.
- Енергетска симбиоза и регулаторен молк
Бизнисот со енергија (вода и сонце) е местото каде партиите престануваат да постојат. Врските помеѓу структурите на Мицкоски и бизнисите на Кочо Анѓушев (Феро Инвест) укажуваат на јасна симбиоза во секторот на обновливи извори. Дополнително, случаите како пријавата до Ратко Капушевски во Комисијата за заштита на конкуренцијата и последователниот „омекнат“ медиумски третман од страна на Макпетрол и Телма кон власта, упатуваат на прикриен договор. Државата ги дисциплинира регулаторите, а за возврат добива медиумска тишина за своите најконтроверзни политики.
- Социјален инженеринг: трудот како поевтина стока
Можеби најстрашната безбедносна индиција е новиот Закон за странци и воведувањето на квоти за мигранти-работници. Ова е директно излегување во пресрет на барањата на Стопанската комора со цел да се скрши отпорот на македонскиот работник за повисоки плати.
Цел: ако домашниот работник не прифаќа да работи за „трошки“, ќе биде заменет со поевтина сила од странство.
Последица: ова е социјален инженеринг кој директно ги услужува профитните маржи на гигантите како „Гранит“, „Усје“ и „Железара“.
Удар врз синдикатите: финализирање на контролата
За да биде операцијата целосна, овој социјален инженеринг е пропратен со обиди на власта преку Собранието да го угуши синдикалното организирање. Ова е логично продолжение на стратегијата за дисциплинирање на работникот: откако ќе му се заканите со замена преку увоз на труд, му го одземате и последното институционално средство за отпор — синдикатот. Со законско ограничување на правото на здружување и колективно преговарање, државата се претвора во соучесник кој го „разоружува“ сопствениот народ пред налетот на крупниот капитал.
- Кавадарци: „Safe Ground“ и ПР-димна завеса
Улогата на градоначалникот на Кавадарци во овој мозаик е специфична — тој стана симбол на теренот каде локалната моќ и крупниот капитал дејствуваат синхронизирано. Настанот од 6 јули 2025 година на Криволак, каде беа промовирани репарирани противпожарни возила како „инвестиција од општествено одговорни компании“, е само параван. Овде не станува збор за филантропија, туку за создавање на ПР-механизам кој треба да ја покрие суштината на системските набавки и влијанија.
Фактографски преглед на економското „бетонирање“ (2025)
Додека економијата стагнира, бројките од Македонска берза за првите девет месеци од 2025 година откриваат кој навистина профитира од овој системски „бизнис-план“.
- Еколошка амнестија и национална безбедност
Не може да го премолчи молкот на институциите кон најголемите загадувачи. „Усје“ и „Железара“ продолжуваат со експлоатација со минимални контроли. Државата свесно го жртвува здравјето на граѓаните за да не ги наруши профитните маржи на банките и корпорациите кои стојат зад нив. Ова не е само неодговорност; ова е директно загрозување на националната безбедност. Заклучок: држава без народ не е држава Индуктивниот пат не води до претпоставки, туку до сурова дијагноза: Македонија полека се претвора во заробена држава каде економската моќ ја киднапирала политичката одлука. Кога институциите ќе станат „услужен сервис“ за олигархијата, се случува најголемиот безбедносен ризик — комплетна алиенација на народот. Мицкоски и неговата влада мора да сфатат: државата не е холдинг, а тие не се одбор на директори на Стопанската комора. Доколку продолжат да ги „услужуваат“ само олигарсите преку правни подароци, енергетски пактови и дисциплинирање на трудот, на крајот ќе владеат со празна територија. А територија без својот конститутивен елемент — народот кој е принуден на егзодус за да преживее — повеќе не е држава.
Александар Иванов
