Одлуката Русија и Белорусија да бидат отстранети од Олимписките игри е една од најдраматичните во поновата историја на светскиот спорт. Може да се брани со аргументи, може да се оспорува, но не може да се игнорира нејзиниот ефект. Олимпијадата не е локален турнир ниту регионално првенство. Таа по дефиниција треба да биде собир на најдобрите. Кога една од водечките спортски сили е отсутна, конкуренцијата неизбежно се менува. Во некои дисциплини се намалува квалитетната густина, во други се отвора простор за поинаква распределба на медалите. Но чувството дека настапуваат сите најсилни, исчезнува.
Русија со децении беше дел од врвот во повеќе спортови од уметничко лизгање и гимнастика до борење и мечување. Нивните тренерски школи и систем на подготовка оставија силен печат врз меѓународната сцена. Денес сведочиме на необична ситуација: државата формално е надвор, но нејзиниот спортски капитал и понатаму е присутен. Дел од спортистите настапуваат под други знамиња, со нови државјанства. На победничкиот подиум се слушаат различни химни, но имињата за спортската публика не се непознати. Наместо санкција, гледаме тивка миграција на талент.
Најголемата тежина, сепак, паѓа врз поединците. Олимпискиот циклус трае четири години. За многумина тоа е единствена шанса во кариерата. Врвниот спорт не може да чека политички расплети. Кога спортистот мора да избира меѓу професионалната иднина и верноста кон својата федерација или држава, тоа не е победа на принципите, туку сигнал дека спортот станал заложник на поширока политичка пресметка.
Ако се погледне историјата на Олимписките игри, политиката никогаш не била далеку. Бојкотите во времето на Студената војна, дипломатските кризи и притисоците врз домаќините покажуваат дека спортот и геополитиката често се испреплетуваат. Разликата е во тоа што некогаш се настојуваше политиката да се држи настрана од самиот терен. Денес, таа сè почесто станува формален услов за учество.
Тука се наметнува суштинското прашање: ако Олимпијадата престане да биде универзална, дали ја губи својата основна смисла? Олимпиското движење беше замислено како простор каде што се натпреваруваат спортисти, а не влади. Ако пристапот до таа сцена сè повеќе зависи од геополитичката позиција на државата, тогаш се менува и самата природа на натпреварот.
Светот навистина е поинаков од порано и едноставно „враќање на старото“ не е реална опција. Но можно е да се направи јасна разлика меѓу одговорноста на државите и правото на поединечниот спортист да настапува. Универзален и транспарентен механизам за учество со строги антидопинг и етички критериуми, без колективна одговорност по национална основа би го зачувал принципот на лична конкуренција. Ако спортот сака да ја задржи својата автономија, мора да ја штити доследно, а не селективно.
Олимпијадата е најсилна кога на стартот стојат сите најдобри. Секој компромис со тој принцип со текот на времето ја нагризува довербата во самата идеја на Игрите. Спортот никогаш нема целосно да се ослободи од политиката, но може да одбие да биде нејзина алатка. Во спротивно, ризикува да се претвори во уште една арена каде што пасошот вреди повеќе од постигнатиот резултат.
Александар Стојановски, Брисел
