Таа претставува прв сеопфатен и правно обврзувачки документ во Европа кој систематски се справува со родово базираното насилство, препознавајќи го како сериозно прекршување на човековите права и форма на дискриминација. Основната цел на Конвенцијата е четирикратна: превенција на насилството, заштита на жртвите, гонење на сторителите и спроведување интегрирани политики. Таа не воведува „нови вредности“, туку бара државите да обезбедат ефикасна правна, институционална и општествена рамка за заштита на лицата изложени на насилство, особено жените.
Република Македонија ја ратификуваше Истанбулската конвенција во 2017 година, со што презеде јасни меѓународни обврски. Ратификацијата значи дека државата е должна да ја усогласи својата законска регулатива, институционалните практики и јавните политики со стандардите утврдени во Конвенцијата. Овие обврски не се декларативни, туку конкретни и мерливи. Се поставува прашањето дали Република Македонија има доволен политички капацитет и институционална зрелост за да ја претвори Истанбулската конвенција од формална обврска во жива и ефективна практика? Следејќи ги расправите во Собранието, во кои Истанбулската конвенција често се јавува како дебатна тема, разочарува фактот што овој значаен меѓународен инструмент, наместо да се преточи во конкретна и ефективна практика, станува предмет на неповрзани и суштински ирелевантни коментари кои го трошат драгоценото време на законодавниот дом. Тоа време, наместо да биде потрошено на празни полемики, треба да биде насочено кон формулирање предлози и идеи што ќе придонесат за системска едукација, како во рамките на образовниот систем, така и кај пошироката јавност.
Прво, државата има обврска да воспостави ефикасен систем за превенција. Тоа вклучува едукација, подигање на јавната свест, обуки за професионалци (полиција, судии, обвинители, социјални работници) и борба против стереотипи кои го нормализираат насилството. Второ, Конвенцијата бара обезбедување соодветна заштита и поддршка за жртвите, а тоа се безбедни засолништа, бесплатни СОС линии, психолошка и правна помош, како и пристап до правда без дополнителна виктимизација. Трето, Македонија е должна да обезбеди ефективно кривично гонење на сторителите. Тоа подразбира јасна криминализација на различни форми на насилство, вклучително и физичко, психолошко, сексуално и економско насилство, како и соодветни санкции. Конечно, Конвенцијата инсистира на координирани политики, односно соработка меѓу институциите и редовно собирање податоци за насилството.
И покрај правните обврски, Истанбулската конвенција во Македонија често е предмет на политички и идеолошки контроверзии. Дел од јавноста ја перцепира низ призма на дезинформации, наместо како алатка за заштита на основните човекови права. Ваквите дебати го засенуваат суштинското прашање: дали државата обезбедува доволна и навремена заштита за жртвите на насилство.
Ефективната имплементација на Истанбулската конвенција претпоставува постоење на стручни и професионално оспособени кадри, способни да ги спроведат нејзините одредби во согласност со уставните и меѓународноправните стандарди, како и јасно изразена политичка волја, соодветна институционална координација и континуирана едукација на сите релевантни чинители, без кои Конвенцијата ризикува да остане сведена на формално исполнета, но суштински неефективна обврска.
На крајот, Истанбулската конвенција не е напад врз традицијата, туку обврска за цивилизациски минимум ниту една жена, ниту едно дете, ниту еден човек не смее да биде оставен без заштита од насилство. Прашањето не е дали ја прифаќаме Конвенцијата, туку дали сме подготвени доследно да ја спроведуваме.
Ребека Иванова,
член на Надзорен одбор во Европското здружение на студенти по право
