Цената на европската автономија
„Пред Европската Унија во моментов стојат големи индустриски предизвици во областа на одбраната“, кажа Кубилиус на јавен настан во Брисел. „Германските експерти неодамна пресметаа дека изградбата на клучни стратегиски системи и замената на американските што сега се наоѓаат на европскиот континент ќе ги чини европските земји околу 500 милијарди евра“.
„Сега ни се потребни радикални промени во нашите одбранбени политики и практики“, додаде тој.
Ваквите системи традиционално вклучуваат воздушна одбрана, извидување и стратегиски воздушен транспорт. Комесарот за одбрана го темели својот аргумент на работата на германскиот Институт Кил, кој проценува дека 500 милијарди евра ќе треба да се инвестираат во 10 клучни области во следната деценија.
„Значителен напредок кон суверенитетот може да се постигне во рок од три до пет години, а висок степен на автономија во повеќето области во рок од пет до десет години – под услов ова да се спроведе како политички приоритет преку координиран европски напор“, се наведува во извептајот на Институтот.
Кубилиус постојано изјавува дека ЕУ, за да се одбрани од надворешна агресија, мора побрзо да произведе повеќе вакви капацитети. Тоа ќе бара „огромна количина пари“, кажа тој во вторник.
Руската закана и повлекувањето на САД
Различни европски безбедносни агенции предупредија дека Русија може да биде подготвена да нападне сојузник од НАТО или земја членка на ЕУ до 2030 година. Заканата е засилена од американскиот претседател Доналд Трамп, кој го искористи својот втор мандат за дополнително повлекување од одбраната на Европа.
Републиканскиот претседател неодамна објави повлекување на 5.000 американски војници од Германија, дел од поголема кампања за повлекување на трупите што се очекува во следните шест до 12 месеци. Моментално, околу 80.000 американски војници се стационирани низ цела Европа под покровителство на НАТО.
Тензиите меѓу САД и останатите нивни сојузници во НАТО, од кои 23 се исто така членки на ЕУ, се разгореа во последните недели поради неподготвеноста на Европа да го поддржи Вашингтон во неговата воена кампања против Иран.
На крајот на април германскиот канцелар Фридрих Мерц изјави дека иранското раководство ги „понижува“ преговарачите на Белата куќа, а овие изјави следеа по објавувањето на намалувањето на американските трупи во Германија.
Амбасадорот на САД во ЕУ Ендру Пуздер неодамна изјави за Еуроњуз дека Трамп „останува разочаран“ од Европа поради нејзиниот став за војната. Самиот Трамп отиде чекор понатаму, опишувајќи ги своите сојузници во НАТО на социјалните мрежи како „кукавици“ и ветувајќи дека „нема да заборави“ како го отфрлија барањето на американската војска за помош на Блискиот Исток.
Предизвиците на европската соработка
И покрај политичката волја на Брисел да го зголеми производството на одбрана, клучното прашање останува како Европа може да ги финансира потребните масивни проекти. Коментарите на Кубилиус доаѓаат еден ден откако Мерц и францускиот претседател Емануел Макрон објавија напуштање на водечкиот европски одбранбен проект, програмата Француско-германски иден борбен воздушен систем (ФКАС).
Програмата беше лансирана во 2017 година за да ги замени француските авиони „рафал“ и „јурофајтер“ кои ги користат Германија и Шпанија. Требаше да биде дополнета со беспилотни летала, сензори и дигитални комуникациски системи дизајнирани за заедничко работење.
Проектот се сметаше за клучен тест на европските напори за поблиска одбранбена соработка во време кога тие се обидуваат да покажат единство наспроти непријателската Русија и во услови на заладување на односите со САД.
Одговорот на Европската комисија
На прашањето на Еуроњуз дали паневропската одбранбена соработка е остварлива и дали неуспехот на ФКАС е лош знак за идните проекти, портпаролот на Европската комисија Томас Рение кажа дека извршното тело на ЕУ нема да коментира за поединечни проекти.
Сепак, тој истакна дека иновативните можности за финансирање од ЕУ, особено програмата Безбедносна акција за Европа (САФЕ), би помогнале. „Ова е главниот приоритет утврден од комесарката Кубилиус и самата претседателка на Европската комисија Урсула фон дер Лаен“, објасни тој.
Како дел од програмата, Европската комисија обезбеди околу 150 милијарди евра за заеми, со цел да ги охрабри националните влади да трошат доволно за својата одбрана. Целта е да се осигури дека Европа е подготвена доколку САД продолжат да се повлекуваат а Русија „затропа на вратата“ до 2030 година.
„Заедничката набавка е многу жива, а успехот на програмата САФЕ зборува сам за себе“, кажа Рение. Тој додаде дека Комисијата одобрила осумнаесет апликации, а пет договори за заем се финализирани.
